روش‌شناسی اقتصادی
نگاهی به کتاب «روش‌شناسی اقتصاد اثباتی: انعکاس میراث میلتون فریدمن» نوشتۀ اوسکالی ماکی
پنجشنبه ۲۷ تير ۱۳۹۲ ۰۵:۲۳
 
 
با گذشت بیش از ۶۲ سال از انتشار مقالۀ تأثیر‌گذارِ «روش‌شناسی اقتصاد اثباتیِ» فریدمن، همچنان تفسیر واحدی از آن وجود ندارد. در واقع چیزی که خواننده با آن روبه‌روست، مخلوطی از اجزایی است که بسیاری از آن‌ها گنگ و نامفهوم هستند و توافق آن‌ها با یکدیگر دشوار می‌نماید. کتاب «روش‌شناسی اقتصاد اثباتی» حاصل کنفرانسی است که در سال ۲۰۰۳ و در دانشگاه «اراسموس روتردام» به مناسبت بزرگداشت پنجاهمین سال انتشار این مقاله برگزار شد.
تخمین زمان مطالعه : ۴ دقيقه
 
 

مقالۀ فریدمن تحت عنوان «روش­‌شناسی اقتصاد اثباتی» که در سال ۱۹۵۳ نگاشته شد، بدون شک یکی از تأثیرگذارترین و بحث‌برانگیزترین مقالات مطرح در حوزۀ روش‌­شناسی اقتصاد بوده است. شاید بتوان گفت این مورد تنها مقاله در حوزۀ روش‌­شناسی است که اکثریت یا تعداد کثیری از اقتصاددانان آن را مطالعه کرده‌­اند.

در عین حال تفسیر این مقاله امر مشکلی است، تا جایی که افراد مختلف آن را به طرق متناقضی تفسیر کرده‌اند. در واقع چشم­‌اندازهای روش­‌شناختی بسیار متفاوتی به آن نسبت داده شده و یا از آن برداشت می‌شود. بنا به یکی از این تفاسیر، مقالۀ فریدمن محتویات دکترین­‌های متعددی ازجمله پندارگرایی۱، ابزارگرایی۲، اثبات‌گرایی، ابطال‌گرایی۳، عمل­‌گرایی، سنت‌گرایی۴، ساختارگرایی اجتماعی۵ و واقع‌گرایی را ارائه می­‌نماید.

خواننده در مواجهۀ با متن، مخلوطی از عناصر و اجزا را می‌بیند که بسیاری از آن‌ها گنگ و نامفهوم هستند و توافق آن‌ها با یکدیگر دشوار می­‌نماید. بنا به ادعای «وید هندز»، درحالی‌که به نظر می­‌رسد اکثریت اقتصاددانان تجربی۶ نتایج فریدمن را تأیید می‌کنند، روش­‌شناسان و فلاسفه عموماً موضعی انتقادی نسبت به این مقاله گرفته­‌اند.

بنابراین جای تعجب ندارد که با گذشت بیش از نیم‌ قرن از انتشار مقالۀ فریدمن، هنوز هم مخاطبان زیادی به آن جلب می­‌شوند. کتاب روش‌شناسی اقتصاد اثباتی حاصل کنفرانسی است که در سال ۲۰۰۳ و در دانشگاه «اراسموس روتردام» به مناسبت بزرگداشت پنجاهمین سال انتشار این مقاله برگزار شد. بنا به گفتۀ خود مؤلف، کتابْ مجموعه‌ای از مقالاتی به قلم تیمی از بهترین دانشمندان حوزۀ مربوطه است (گرچه مشخص نشده مراد از حوزۀ مربوطه دقیقاً چیست).

محتوای کتاب شامل فهرستی از مقالات با موضوع‌های متعدد است که ارتباط ضعیفی با اثر فریدمن دارند؛ موضوعاتی از قبیل بافت تاریخی مقاله؛ اینکه آیا این مقاله به انقلاب فرمالیستی منجر شده و یا جواز انقلاب فرمالیستی را صادر کرده است یا خیر؛ روش­‌شناسی مورد تأیید فریدمن، به‌عنوان یک اقتصاددان عمل‌گرا چه بوده است و ...

گذشته از اینکه در این کتاب سخن زیادی از روش‌­شناسی فریدمن به میان نیامده، مقالاتی که در آن گنجانده شده است مطالب جالب و مفیدی را ارائه می­‌دهند:
توماس مِیِر سعی دارد به این سؤال پاسخ دهد که آیا مقالۀ فریدمن موجب تغییر در ظاهر اقتصاد (انقلاب فرمالیستی) در نیمۀ دوم قرن بیستم شده است یا خیر؟ در همین رابطه، هندز این مسئله را بررسی می‌کند که آیا مقالۀ فریدمن جواز انقلاب فرمالیستی را صادر نموده است یا خیر؟ البته به اعتقاد هندز، فریدمن در واقع با مقاله‌­اش این کار را کرده است، اما مِیِر خلاف این مطلب را باور دارد.

دن هاموند به انتشار مقاله و چگونگی تکوین آن از یک پیش‌­نویس به نسخۀ منتشرشده در پاسخ به نظریات سایر اقتصاددانانی همچون جرج استیگلر می­‌پردازد. ملوین مدر میزان تأثیر شواهد تجربی را بر نظریۀ نئوکلاسیکِ تعیینِ دستمزد بررسی می­‌نماید. راجر بک هاوس این مقاله را در بستر مباحث نهایی­‌گرای۷ دهۀ ۱۹۴۰ تا ۱۹۵۰ جای می‌‌دهد. الیور ویلیامسون در باب نظریۀ «بنگاه» و اینکه این نظریه شدیداً محتاج پیش‌­بینی­‌های تجربیِ قابل آزمون است، قلم می­‌زند. جک ورمن مطالعه­‌ای انتقادی از مباحثات انتخابی به نفع فرضیۀ بیشینه­‌سازی ارائه می­‌دهد. کریس استارمر روش‌شناسی صریح مقالۀ ۱۹۵۳ فریدمن را با دو مقاله‌­ای که فریدمن به همراه لئونارد سویج در سال­‌های ۱۹۴۸ و ۱۹۵۲ تحت عنوان «روش­‌شناسی در عمل» نوشته­ بوده است، مقایسه می­‌کند. کوین هوور روش‌شناسی ضمنی و تلویحی فریدمن را به‌عنوان یک اقتصاددان عمل‌گرا بررسی می‌کند و آن را «واقع‌گرایی علّی» می­‌نامد. مایکل دی‌وروی این سؤال را مطرح می­‌سازد که آیا، همان‌طور که فریدمن در مقالۀ­ خود در سال ۱۹۴۹ ادعا کرده، حقیقتاً تمایزی میان اقتصاد «مارشالی» و «والراسی» وجود دارد یا خیر؟ (گرچه در مقالۀ ۱۹۵۳ فریدمن اشاره­‌ای به چنین تمایزی نشده­ است). مارک بلاگ پس از گذشت ۵۰ سال به مباحثات مطرح‌شده در این مقاله می­‌پردازد و می­‌گوید: «شاید فریدمن در بعضی جبهه­‌های روش­‌شناسی، پیروز میدان بوده باشد» اما «در جنگ روش‌­شناسی بازنده بوده است».

کتاب با عباراتی از خود فریدمن به اتمام می‌رسد و در مجموع باید گفت اگر کسی به‌دنبال کتابی در مورد فریدمن باشد، نه کتابی در مورد مقالۀ ۱۹۵۳ او، از مطالعۀ این کتاب لذت بسیاری خواهد برد.

اطلاعات کتاب‌شناختی:
ماکی، اوسکالی، روش‌شناسی اقتصاد اثباتی: انعکاس میراث میلتون فریدمن، انتشارات دانشگاه کمبریج، ۲۰۰۹
Mäki, Uskali, ed. The methodology of positive economics: reflections on the Milton Friedman legacy. Cambridge University Press, 2009


پی‌نوشت‌ها:
[۱] factionalism
[۲] instrumentalism
[۳] falsificationism
[۴] conventionalism
[۵] constructivism
[۶] practicing economists
[۷] marginalist controversy

کد مطلب: 1680