فلسفۀ حقوق
نگاهی به کتاب «مسایل بنیادین حقوق» نوشتۀ جوئل فاینبرگ
دوشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۱ ۱۰:۵۴
 
 
«مسایل بنیادین حقوق» مجموعه‌ای از مقالات است که بامحوری مشترک حول مسایل بنیادین مربوط به اخلاق و حقوق و ارتباط میان این دو نگاشته شده‌اند. در هر مقاله مرتبط با موضوع نویسنده مباحثی را طرح می‌کند که در خلال همگی آن‌ها گرایش وی به نزدیک ساختن اخلاق و حقوق یا توجه به اخلاق در اعمال حقوق آشکار است.
تخمین زمان مطالعه : ۴ دقيقه
 
 

جوئل فاینبرگ (۱۹۲۶تا۲۰۰۴) از پیشتازان فلسفۀ حقوق در امریکا در پنجاه سال اخیر است. وی بعد از اتمام تحصیلات خود در دانشگاه میشیگان، از ۱۹۷۷ به تدریس در دانشگاه‌های مختلف ازجمله دانشگاه براون، پرینستون و یو.سی.ال.اِی مشغول شد و در سال ۱۹۹۴ بازنشسته شد.

شهرت وی به‌علت تألیفات او در زمینه‌های فسلفۀ اخلاق، فلسفۀ حقوق، فلسفۀ سیاسی و اجتماعی است. مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اثر وی را مجموعه‌ای چهار جلدی به نام محدودیت‌های اخلاقی حقوق کیفری۱ دانسته‌اند که در سال‌های ۱۹۸۴تا۱۹۸۸ منتشر شده است. برخی دیگر از آثار او عبارت‌اند از:
حق‌، عدالت و التزامات آزادی۲، مجموعه مقالاتی در حوزۀ فلسفۀ اجتماع؛

فعل و استحقاق، مجموعۀ هشت مقاله که در هر یک به جنبه‌های مختلف موقعیت‌هایی پرداخته می‌شود که در آن فرد به‌صورت عمدی، غیر عمدی یا از روی خطا موجب نفع یا ضرر دیگری می‌شود و در مقابل مستحق تنبیه یا تشویق می‌گردد؛

آزادی و خرسندی۳ مجموعه مقالاتی دربارۀ مسائل گوناگون اخلاق عملی و نظری.

\"\"کتاب مسائل بنیادین حقوق، چهارمین مجموعۀ گردآوری‌شده از مقالات فاینبرگ است. این کتاب مجموعه‌ای از مقالات است که با محوری مشترک حول مسائل بنیادینِ مربوط به اخلاق و حقوق و نیز ارتباط میان این دو نگاشته شده‌اند. در هر مقاله، نویسنده مباحثی را مرتبط با موضوع، مطرح می‌کند که در خلال همگی آن‌ها گرایش وی به نزدیک‌ساختن اخلاق و حقوق یا توجه به اخلاق در اِعمال حقوق آشکار است.

مقالۀ اول این کتاب با عنوان «حقوق طبیعی؛ دشواری قضات در تفسیر قوانین غیراخلاقی» به امری می‌پردازد که می‌تواند «مسئلۀ نورنبرگ» خوانده شود. این مقاله بر آن است که دریابد آیا مجازاتی که برای جنایتکاران جنگیِ نازی تعیین شد، وانهادن و نادیده‌گرفتن حقوق بود یا توجه به هنجاری تلویحی که در ضمن نظام حقوقیِ تمام ملت‌ها به‌عنوان قانون طبیعت جریان دارد؟

مقالۀ دوم کتاب با نام «در دفاع از حقوق اخلاقی»، به جنبه‌ای دیگر از ارتباط حقوق و اخلاق می‌پردازد. نویسنده در این قسمت با تأکید بر مفهوم حق، از حقوق اخلاقی در برابر نظریه‌ای دفاع می‌کند که مطابق آن تنها حق‌هایی که از ضمانت اجرای رسمی برخوردارند، حق محسوب می‌شوند.

در مقالۀ سوم با عنوان «دام کیفری؛ انگیختن فردِ غیرمستعد»، نویسنده برخی تحلیل‌های متعارض دربارۀ دام کیفری را نقادانه بررسی می‌کند. منظور از دام، موقعیتی است که نیروهای پلیس عامدانه فراهم می‌آورند تا بر اثر آن فرد آزادانه دست به ارتکاب جرمی بزند که بدون فراهم‌آمدن آن موقعیت، مرتکب نمی‌شد. وی در این مقاله بحث می‌کند در جرمِ روی‌داده در اثر چنین موقعیتی سبب اصلی، جرم فرد است یا مأموران و اینکه چه قضاوت اخلاقی‌ای در این‌ باره باید صورت گیرد؟

مقالۀ چهارمِ این کتاب با نام «اقدامات مجرمانه؛ مجازاتِ برابر برای جرائم عقیم»، به‌دنبال بررسی این موضوع است که آیا عملی نافرجام می‌تواند جرم تلقی گردد یا خیر؟ درنهایت با بررسی مسائل گوناگون مرتبط ازقبیل تقصیر، ندامت و اهداف و زمینه‌های مجازات کیفری، ضرورت برخورد مساوی با این وضعیت را نتیجه می‌گیرد.

مقالۀ پنجم با عنوان «مسائل توجیهی یارانه‌های دولت برای هنر» بیشتر مرتبط با حوزۀ فلسفۀ سیاسی است. نویسنده به‌دنبال توجیه این ادعا است که باتوجه‌به ارزش معنوی هنر برای جامعه، تخصیص اعتبار به این حوزه ضرروی است.

فاینبرگ در مقالۀ ششم با عنوان «شرّ»، مفهوم شرّ مطلق و در مقابل آن بیماری روانی را بررسی می‌کند. او به‌دنبال معرفی موقعیت‌هایی است که تمایز میان این دو مفهوم در آن‌ها نامشخص می‌شود.

مقالۀ پایانی این کتاب «آمیختگی قضاوت‌های اخلاقی و روان‌پزشکانه» حول بررسی این موضوع نگاشته شده است که زبان اخلاق و روان‌پزشکی چگونه از زمان افلاطون دو اندیشۀ «بیماری روانی» و «بی‌اخلاقی» را به هم آمیخته‌اند. گاهی مفهوم بیماری برای بی‌وجه‌ساختن مجازات یا مسئولیت کیفری به کار گرفته شده است.

اطلاعات کتاب‌شناختی:
فاینبرگ، جوئل، مسائل بنیادین حقوق؛ مقاله‌هایی در نظریۀ سیاسی و حقوقی، ۲۰۰۳
Feinberg، Joel. Problems at the roots of law: essays in legal and political theory. ۲۰۰۳


پی‌نوشت‌ها:
[۱] Feinberg، Joel. Feinberg، Joel: The Moral Limits of the Criminal Law. Oxford University Press، ۱۹۸۵
[۲] Feinberg، Joel. Rights، justice، and the bounds of liberty: Essays in social philosophy. Princeton University Press، ۲۰۱۴
[۳] Feinberg، Joel. Freedom and fulfillment: Philosophical essays. Princeton University Press، ۱۹۹۴

کد مطلب: 267