بررسی کتاب «لویناس و بحران اومانیسم» نوشتهٔ کلیر الیس کتز
دوشنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۲ ۰۵:۳۳
 
کلیر کتز در کتاب «لویناس و بحران اومانیسم» روند اخلاقی شدن را بررسی می‌کند. پرسشی که کتز مطرح می‌کند این است که چگونه شخص به لحاظ اخلاقی رشد می‌کند؟
تخمین زمان مطالعه : ۴ دقيقه
 
ایمانوئل لویناس
 
پرسشی که کلیر کتز، در این اثر بدان می‌پردازد، پرسشی پیرامون روند اخلاقی شدن است: «چگونه شخص به لحاظ اخلاقی رشد می‌کند؟» (ص ۱۹) در این مساله، اخلاق به‌مثابه روندی پویا در نظر گرفته‌ شده است، روندی که معنای آن، صرفاً با توصیف روابط استعلایی سوژه با دیگری فهمیده نمی‌شود بلکه باید توضیح داد چگونه به نحوی کاملاً انضمامی در هرکدام از ساحت‌های «تربیت، آموزش، اخلاق، دین و سیاست» روابطی چهره-به-چهره و سازگار می‌توان داشت.

بنابراین کتاب کتز، کتابی دربارۀ لویناس، هم‌طراز با کتاب‌های مشابه دیگر نیست که تنها قرائتی تازه از مبانی اندیشه او ارایه دهد. بلکه این اثر فلسفۀ لویناس را با دغدغه‌های عام‌تری مرتبط می‌سازد و نشان می‌دهد که اخلاق لویناس چگونه برای امور ملموس و عینی بکار می‌رود.

به اعتقاد کتز پروژۀ لویناس مشتمل است بر «بازنگری اساسی در سوبژکتویته اخلاقی»، و این بازنگری درزمینه تربیت شکلی عینی پیدا می‌کند. از این رو نویسنده کتاب با بررسی مقالاتی از لویناس که دربارۀ تربیت یهودی هستند، نشان می‌دهد که اخلاق لویناس در پی «نظام تربیتی به‌کلی متفاوتی» است.

به اعتقاد کتز آثار لویناس در زمینۀ یهودیت با طرح کلی فلسفی او پیوند دارد. کتز نشان می‌دهد که لویناس به «تربیت یهودی» رجوع می‌کند تا «اومانیسم جدید»ی ایجاد کند، ایده‌ای که پاسخی برای بحران اومانیسم مدرن که مبتنی است بر حقوق، یعنی بر فردگرایی و اگوئیسم، خواهد بود. به همین دلیل، فصل اول کتاب به لویناس نمی‌پردازد بلکه به منازعات معاصر در باب تعلیم و تربیت می‌پردازد.

در این فصل آنچه محل بحث است بحران اومانیسم نیست بلکه بحران علوم انسانی در محیط‌های تحصیلی غرب است. کتز مدل‌های گوناگون تعلیم و تربیت در آثار آرنت، دیویی، و نوسبام را بررسی و ارزیابی می‌کند. به عقیده او مباحثاتی که پیرامون علوم انسانی و ماهیت هنجاری تعلیم و تربیت شکل‌گرفته، همچنان به پرسش‌های اساسی متعددی پاسخ نداده است. پرسش‌هایی نظیر: «آیا تعلیم و تربیت باید به آموزش مهارت‌ها بپردازد؟ آیا باید ذهن را بارور کند؟ آیا باید هر دو کار را انجام دهد؟ آیا در ذات تعلیم و تربیت ابعاد ارزشی جایگاهی دارد؟» در فصل دوم به روسو و نیچه پرداخته می‌شود و از بحث پیرامون علوم انسانی به بحث دربارۀ اومانیسم مدرن و تأکید آن بر خودبسندگی منتقل می‌شویم.

در فصل «بحران اومانیسم» کتز به درون‌مایه اصلی نقد لویناس بر اومانیسم می‌پردازد. در این فصل نویسنده به بررسی اظهارات اولیه و متأخر لویناس دربارۀ مسیحیت لیبرالیستی و مارکسیسم می‌پردازد و نشان می‌دهد که چطور تحلیل لویناس از خودبسندگی و رهایی او را به پرسش فلسفی در باب رابطۀ میان درون بودگی و تعالی می‌رساند، نسبتی که در اخلاق آن را مفهوم‌سازی می‌کند: سوژۀ انسانی مستقل نیست بلکه «به‌منزلۀ مسئولیت در قبال دیگری بازتعریف می‌شود».

اما اگر این مسئولیت در قبال دیگری معنای محصلی داشته باشد باید پرورده باشد. این درون‌مایه در فصل چهار با عنوان «پیش از پدیدار‌شناسی» مطرح می‌شود.

این فصل و دو فصل بعدی به پاسخ کتز به این پرسش اختصاص دارد که «چطور باید به سوژۀ اخلاقی مدنظر لویناس بدل شد؟». کتاب «لویناس و بحران اومانیسم» مدعی ربط وثیق فلسفۀ اخلاق لویناس با بحران‌های مهم دنیای امروز است و این ربط را در بستر تعلیم و تربیت نشان می‌دهد.

فارغ از اینکه کتاب کتز موفق شده باشد به پرسش فوق پاسخ دهد یا نه، ‌ می‌توان آن را منبع مفیدی برای بررسی نسبت میان اخلاق، تعلیم و تربیت، فرهنگ و علوم انسانی دانست.

کلیر کتز در این اثر می‌کوشد بر نقش اساسی تعلیم و تربیت در ساختن جامعه‌ای دموکراتیک و جایگاه این نقش در پروژۀ فلسفی لویناس تأکید کند. سرفصل‌های کتاب عبارتند از:
۱) حدود اومانیسم
۲) بشر منزوی
۳) بحران اومانیسم
۴) پیش از پدیدار‌شناسی
۵) نوید تعلیم و تربیت یهودی
۶) آموزش، خلاقیت، مسئولیت
۷) بازیابی اومانیسم

اطلاعات کتاب‌شناختی:
کتز، کلیر الیس، لویناس و بحران اومانیسم، انتشارات دانشگاه ایندیانا، ۲۰۱۳
Katz, Claire Elise. Levinas and the Crisis of Humanism. Indiana University Press, 2013
کد مطلب: 3633
 


 
رضا
۱۳۹۲-۱۰-۲۵ ۲۰:۱۹:۵۸
بحران تعلیم وتربیت


سخنرانی استاد علی اکبر خانجانی

(صوتی)


سی دی 1 :



دانلود

http://dl.ketabkhane-erfani.com/download/soti/bohrane_talim_tarbiat_koodakan-cd(1).mp3

سی دی 2 :

دانلود



http://dl.ketabkhane-erfani.com/download/soti/bohrane_talim_tarbiat_koodakan-cd(2).mp3


از وبلاگ : عرفان زندگی

http://erfan-zendegi.blogfa.com/ (102)