ترجمان 25 تير 1398 ساعت 8:14 http://tarjomaan.com/barresi_ketab/9460/ -------------------------------------------------- اخلاق باور عنوان : آیا حق داریم هر چیزی را که دلمان می‌خواهد باور کنیم؟ باورها چیزهایی خصوصی نیستند که انتظار داشته باشیم کسی آن‌ها را زیر سؤال نبرد -------------------------------------------------- فرض کنید در یک مرکز بهداشت پزشک اطفال هستید. یک روز پدر و مادری بچه‌‌شان را پیش شما می‌آورند و وقتی می‌گویید زمان واکسیناسیون بچه رسیده، به شما می‌گویند: اجازه نمی‌دهیم به بچۀ ما واکسن بزنید. دلیلش را می‌پرسید و جواب می‌دهند: «ما معتقدیم واکسن ضرر دارد». مسئله را توضیح می‌دهید، ولی با تحکم بیشتری ازتان می‌خواهند که «به باور ما احترام بگذار!» اما آیا می‌شود به باورهایی که روی زندگی دیگران اثر می‌گذارند فقط و فقط احترام گذاشت؟ متن : دانیل دونیکلا، ایان آیا حق داریم به هر چیزی که دلمان می خواهد باور داشته باشیم؟ معمولاً این حقِ کذایی آخرین سنگر آن هایی است که خودشان را به نادانی زده اند، کسانی که با شاهد و مدرک در گوشه ای گیر افتاده اند و به این عقیده چنگ می زنند: به نظر من تغییرات آب وهوایی چیزی جز دروغ نیست و اهمیتی ندارد که بقیه چه می گویند. من حق دارم چنین باوری داشته باشم! ولی آیا چنین حقی وجود دارد؟ حق دانستنِ بعضی چیزها را به رسمیت می شناسیم. من حق دارم که شرایط استخدامم، تشخیص پزشک دربارۀ بیماری ام، نمرات مدرسه ام، نام شاکی ام، ماهیت اتهاماتم و چیزهایی از این قبیل را بدانم. اما باور و دانستن تفاوت دارند. باورها رخدادی اند۱: باور داشتن به معنای آن است که حقیقت چیزی را بپذیریم. همان طور که جرج ادوارد مور، فیلسوف تحلیلی، در دههٔ ۱۹۴۰ بیان کرده است، بی معناست که بگوییم: باران می آید، اما من باور ندارم که باران می آید. باورها میل و اشتیاق حقیقت را دارند، اما مستلزم حقیقت نیستند. باورها می توانند غلط باشند و شواهد و بررسی های منطقی تضمینشان نکنند. علاوه براین، باورها می توانند به لحاظ اخلاقی مشمئزکننده باشند. باورهای جنسیت زده و نژادپرستانه و [...]، باور به اینکه تربیت مناسب فرزند مستلزم شکستن اراده و استفاده از تنبیه بدنی است، باور به اینکه سالخوردگان را باید از روی ترحم خلاص کرد و باور به اینکه پاکسازی قومی نوعی راه حل سیاسی است نامزدهای احتمالی این دسته از باورها هستند. اگر این باورها را اخلاقاً نادرست می دانیم، فقط آن دسته از کنش های محتمل را محکوم نمی کنیم که ممکن است از این باورها ناشی شوند، بلکه مفاد این باورها و باور داشتن به آن ها و در نتیجه معتقدانشان را هم محکوم می کنیم.چنین داوری هایی می تواند دال بر آن باشد که باور داشتن کنشی ارادی و اختیاری است. اما بیشتر اوقات باورها حکم وضعیت ذهنی و رویکرد و نگرش را دارند تا کنشی که از روی اراده باشد. بعضی از باورها، مانند ارزش های شخصی، آگاهانه و با اندیشیدن انتخاب نشده اند؛ این باورها از والدین به ارث رسیده اند و از هم نشینان کسب شده اند، غیرعمدی به دست آمده اند، نهادها و مراجع قدرت تلقینشان کرده اند و ریشه در شنیده ها و شایعات دارند. به همین دلیل گمان می کنم آنچه که مسئله ساز است مسیر رسیدن به باورهای غلط نیست، بلکه پافشاری روی این باورها است، مسئله امتناع از باور نکردن یا دست کشیدن از باورهایی است که عمداً و اخلاقاً نادرستند. اگر محتوای باوری از نظر اخلاقی نادرست تشخیص داده شود، خود آن باور هم نادرست پنداشته می شود. این باور که نژادی از انسان ها پست تر از انسان های کاملند صرفاً مرامی نژادپرستانه نیست که به لحاظ اخلاقی مشمئزکننده باشد، بلکه ادعایی نادرست هم به شمار می آید؛ گرچه نه از نظر کسی که به این باور اعتقاد دارد. برای آنکه باوری از نظر اخلاقی غلط باشد، نادرستی آن شرط لازم است اما کافی نیست. زشتی محتوای باور هم برای نادرستی اخلاقی آن کفایت نمی کند. متأسفانه حقایقی هم هستند که از نظر اخلاقی مشمئزکننده اند، ولی آنچه که باعث مشمئزکنندگی این حقایق می شود باور به آن ها نیست. زشتی اخلاقی این حقایق ریشه در گیتی دارد، نه در باور آدم ها دربارهٔ آن. متعصب پاسخ می دهد: کی هستی که بخواهی به من بگویی به چه چیزی باور داشته باشم؟ این چالش گمراه کننده است: دلالت ضمنی این عرض اندام این است که تصدیق باور شخص مسئله ای است مرتبط با اراده و قدرت او. چنین ادعایی نقش واقعیت را انکار می کند. باورکردن چیزی است که فیلسوفان مدیریت سازگاری ذهن با جهان می نامند. باورهای ما غالباً انعکاسی از واقعیت اند و همین جا است که امکان دارد باورهایمان در هم بریزند. عقاید و باورهایی وجود دارند که غیرمسئولانه اند؛ به تعبیر دقیق تر، باورهایی هستند که به شیوهٔ غیرمسئولانه به دست می آیند و حفظ می شوند. چه بسا کسی از شواهد و مدارک چشم پوشی کند، شایعات و شنیده ها و اظهارات منابع مشکوک را بپذیرد، تناقض با باورهای دیگرش را نادیده بگیرد، از خیالات واهی استقبال کند و علاقهٔ شدیدی به تئوری های توطئه داشته باشد.منظورم این نیست که به گواه باوری۲ ویلیام کینگدم کلیفورد، فیلسوف و ریاضیدان قرن نوزدهمی، برگردیم. کسی که مدعی بود: باور به چیزی که شاهد و مدرک کافی ندارد، همواره و برای همه کس نادرست است. کلیفورد در تلاش بود تا از بیش باوری غیرمسئولانه جلوگیری کند که در آن باورها را خیالات واهی و ایمان کورکورانه و احساسات (به جای شاهد و مدرک) برمی انگیزند یا توجیه می کنند. این گواه باوری زیادی محدودکننده است. در هر جامعهٔ پیچیده ای، شخص باید بر گواهی منابع معتبر و داوران خبره و بهترین شواهد موجود اتکا کند. علاوه براین، همان طور که ویلیام جیمز روانشناس در سال ۱۸۹۶ بیان کرد، بعضی از مهم ترین باورهای ما دربارهٔ دورنمای جهان و انسان ناگزیر بدون امکان دسترسی به شواهد و مدارک کافی شکل می گیرند. در چنین شرایطی (که در نوشته های ویلیام جیمز گاهی محدودتر و گاهی مفصل تر تشریح شده)، اراده به باور این جواز را به ما می دهد که باور بدیلی را برگزینیم که زندگی بهتری را نوید می دهد. در بررسی انواع و اقسام تجربه های مذهبی، ویلیام جیمز خاطرنشان خواهد کرد که حق باور داشتن می تواند حال وهوای رواداری مذهبی را ایجاد کند. مذاهبی که خودشان را با باورهای ضروری (یا همان اصول عقاید) تعریف می کنند به سرکوب و شکنجه و نبردهای بی شمار علیه کافران دست زده اند و این رفتارها فقط از طریقِ پذیرش دوجانبهٔ حق باور داشتن متوقف می شود. باوجوداین و حتی در چنین بافتی، باورهای متعصبانهٔ افراطی را نمی شود تحمل کرد. حق ها حد و مرز دارند و مسئولیت می آورند. شوربختانه امروزه به نظر می آید بسیاری از آدم ها برای حق باور داشتن امتیاز بزرگی قائلند و مسئولیت هایشان را نادیده می گیرند. نادانی خودخواسته و دانش غلطی که با ادعای من حق دارم باور خودم را داشته باشم از آن ها دفاع می شود، شرایط مورد نظر ویلیام جیمز را ندارند. کسانی را در نظر بگیرید که معتقدند فرود روی ماه یا تیراندازی دبستان سندی هوک واقعیت نداشته و نمایشی بوده که حکومت ترتیب داده؛ یا کسانی که معتقدند باراک اوباما مسلمان است یا زمین تخت است یا تغییرات آب وهوایی ساختگی است. در چنین مواردی، اعلام حق باور داشتن شکلی سلبی دارد. به بیان دیگر، قصد و نیت اظهار چنین حقی این است که گفت وگویی سلبی راه بیندازد و تمام چالش ها را به بیراهه بکشاند و بقیه را از مداخله در اصول اعتقادی شخص منع کند. ذهن این افراد بسته است و برای یادگیری گشودگی ندارد. شاید آن ها حقیقتاً مؤمن باشند، ولی به حقیقت ایمان ندارند.این طور که پیداست، باور داشتن هم مانند اراده برای استقلال و خودمختاری مؤلفه ای اساسی است و مهم ترین پایهٔ آزادی به شمار می آید. اما باز به قول کلیفورد، باور یک شخص به هیچ عنوان مسئله ای خصوصی نیست که فقط به خودش مربوط باشد. باورها به رفتارها و انگیزه ها شکل می دهند و انتخاب ها و کنش ها را هدایت می کنند. باور داشتن و دانستن درون اجتماعی معرفتی پدید می آید و پیامد این باورها را همین اجتماعات باید تحمل کنند. قواعدی اخلاقی برای باور وجود دارد، قواعدی برای تحصیل، حفظ و چشم پوشی از باورها؛ و این قواعد اخلاقی است که هم حق باور داشتنمان را پدید می آورد و هم این حق را محدود می کند. اگر باوری غلط یا به لحاظ اخلاقی مشمئزکننده و یا غیرمسئولانه باشد، باورهایی هم هستند که خطرناکند. و ما حق نداریم باورشان داشته باشیم.اطلاعات کتاب شناختی:DeNicola, Daniel R. Understanding Ignorance: The Surprising Impact of what We Don't Know. MIT Press, 2017پی نوشت ها: این مطلب رادانیل دونیکلا نوشته است و در تاریخ ۱۴ مۀ ۲۰۱۸ با عنوان You don t have a right to believe whatever you want to در وب سایت ایان منتشر شده است. وب سایت ترجمان آن را در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۹۸ با عنوان آیا حق داریم هر چیزی را که دلمان می خواهد باور کنیم؟ و ترجمۀ حسین رحمانی منتشر کرده است. دانیل دونیکلا (Daniel DeNicola) استاد و صاحب کرسی فلسفهٔ کالج گتیسبرگ در پنسیلوانیا است. کتاب او با عنوان درآمدی بر جهل: تأثیر شگفت انگیز آنچه نمی دانیم (Understanding Ignorance: The Surprising Impact of what We Don't Know) سال ۲۰۱۸ از طرف انجمن ناشران آمریکایی برندهٔ جایزهٔ PROSE شد. این مطلب برشی است از کتاب درآمدی بر جهل: تأثیر شگفت انگیز آنچه نمی دانیم.[۱] factive [۲] evidentialism