ترجمان 15 بهمن 1397 ساعت 8:18 http://tarjomaan.com/barresi_ketab/9286/ -------------------------------------------------- در محاصرۀ میکروب‌ها عنوان : این کتاب خانه‌تان را به کابوسی ترسناک تبدیل می‌کند فهم ما از جانداران ریزی که در خانه‌هایمان زندگی می‌کنند خیلی کمتر از چیزی است که فکر می‌کنیم -------------------------------------------------- چیزی به روزهای خانه‌تکانی نمانده است. بیرون ریختن کشوها و کابینت‌ها، شستن پرده‌ها و فرش‌ها و تمیزکردن شیشه‌ها و دیوارها، و بعد، لبخند رضایتی که از دیدن خانه‌ای درخشنده نصیبتان می‌شود. اما اگر راب دان آن لبخند را روی لب‌هایتان ببیند، احتمالاً به خوش‌خیالی‌تان خواهد خندید. کتاب جدید او حاصل تحقیقات چندین ساله‌اش دربارۀ جانداران ریزی است که در خانه‌هایمان زندگی می‌کنند. آمیب‌ها، باکتری‌ها و کرم‌هایی که از دوش حمام روی سرمان می‌ریزند و حشرات و سخت‌پوستانی که کنارمان روی بالش می‌خوابند. متن : رابین مرنتز هنیگ، نیویورک تایمز مرد جوانی را می شناسم که می گفت آدم ها نیاز ندارند حمام کنند، چون موها و بدن ما طوری طراحی شده اند که خودشان را بدون نیاز به ما تمیز می کنند. حرفش را نتوانستم قبول کنم، چون عقیده داشتم که شست وشو هر از گاهی برای ما و کسانی که با آن ها زندگی می کنیم خوب است. اما الان، بعد از خواندن توصیف راب دانِ حشره شناس از انواع و اقسام حیات میکروبی که در دوش خانۀ آمریکایی ها لانه کرده اند، کم کم این فکر به ذهنم خطور می کند که شاید آن مرد جوان بیراه هم نگفته باشد. دان، استاد بوم شناسی کاربردی در دانشگاه کاورلینای شمالی، همراه با جمع کثیری از همکارانش، از مواد لزج داخل صدها دوش نمونه هایی گرفتند و انبوهی از جانداران میکروبی را یافتند. او در کتاب غنی و آگاهی بخش خود هرگز در خانه تنها نیستید نوشت که حتی خودِ آب شیر پر است از آمیب، باکتری، کرم های لوله ای و سخت پوست ها. وقتی آب از دوش می گذرد این میکروب ها نوعی داربست برپا می کنند، که آن را زیست لایه می نامیم، تا با هر شست وشو بی خانمان نشوند. دان بی پرده نوشته است که این میکروب ها زیست لایه ها را از فضولاتشان درست می کنند. در اصل، آن فضولات باکتری در لوله های شما جای پای خود را محکم می کنند.بدتر از این هم می شود. آبی که از صافی این زیست لایه های فضله ای می گذرد و هنگام شست وشو و استحمام روی شما می ریزد چه بسا علاوه بر آن آمیب های و کرم های لوله های بی زیان تعداد کمی باکتری شاید خطرناک هم داشته باشد، به طور خاص چند گونه از مایکوباکتریوم، از خانوادۀ مایکوباتریوم هایی که علت سل اند. و بیماری زاها هم آنجا هستند، چون ما وقتی تلاش می کنیم که از اول آب شیرمان را تصفیه کنیم، محل زادوولد بی عیب و نقصی برایشان مهیا می کنیم. تصفیه خانه های آب شهری از کلر و دیگر مواد شیمیایی استفاده می کنند که باکتری های متجاوز طبیعی را می کشند و به مایکوباکتریوم ها امکان رشد می دهند. در مقابل، آبی که از چاه می آید، هرگز از تصفیه خانه ای نگذشته است و حیات میکروبی غنی ای دارد. بنا به توضیح دان این آب به نظر خطرناک تر می آید، اما از قضا کم خطرتر است. همۀ اندامواره های موجود در آب چشمه بی زیان اند و اندامواره های بالقوه خطرناکی چون همین میکوباکتریوم ها را دفع می کنند. این است طرز عمل تنوع زیستی. این حرف های تازه دربارۀ زیست بومِ دوش تنها یکی از بخش های این کتاب غنی، گاه مشمئزکننده و اندکی هراس آور است. دان درگیر جست وجوی وسواس گونه برای یافتن شواهدی شده است از ساکنان ریز محیط های خانگی، پروژه ای که گروه هایی از حشره شناسان حرفه ای و مبتدی را درگیر نمونه گیری کرده است، نمونه هایی نه تنها از دوش بلکه از چارچوب در، یخچال ها، آبگرم کن ها، زیرزمین ها، دست شویی ها، روبالشی و از همۀ انواع سطوحی که در جایی اند که ما آن را خانه می نامیم. این پژوهشگران نمونه گیری و درزگیری می کنند و هزاران نمونه را به آزمایشگاه دان در رالی یا آزمایشگاه دیگرش در موزۀ تاریخ طبیعی دانمارک می فرستند که همچنان برای آمارگیری میکروبی فعال اند. دان دربارۀ نخستین حمله اش برای شکار میکروب های خانگی، که ۱۰۰۰ خانه از سراسر دنیا را دربرمی گرفت، می نویسد: انتظار داشتیم که چند صد گونه پیدا کنیم. در عوض او و همکارانش سیرکی از هزاران گونۀ شناور، جهنده، خزنده را یافتند، شاید حدود ۲۰۰۰۰ گونه که بسیاری از آن ها پیشتر برای علم ناآشنا بود. این اهالی فضاهای داخلی اصلی ترین هم نشینان ما هستند. در جهان صنعتی شده، ما بیش از نود درصد زمان مان را در چهاردیواری ها به سر می بریم. خوشبختانه، بیشتر هم خانه های ما بی خطرند یا در عمل مفید، مانند عنکبوت های خانگی که جمعیت مگس ها یا پشه هایی را که می توانند حامل بیماری باشند پایین نگه می دارند. اما چون وسواس داریم که دور و اطرافمان را تا جایی که می شود پاک و تمیز سازیم، با بستن درها و درزهای خانه به روی جهان بیرون و استفادۀ بی امان از حشره کش ها و ضدمیکروب ها سطوح را از میکروب های بی زیان یا مفید پاک می کنیم و میدان را برای بعضی از میکروب های بد بازمی گذاریم.به گفتۀ دان، میکروب های خانگی جزء گونه هایی از این سیاره اند که سریع تر از گونه های دیگر تکامل می یابند؛ آن ها توانایی عجیب و غریبی برای زیستن در موقعیت هایی بوم شناختی ای را دارند که حتی تصور امکان حیات در آن ها دشوار است، مانند سلول های پوستی مرده که هر روز از ما می ریزند (و این سلول های مرده دقیقاً همان محل هایی اند که دسته ای از باکتری ها که مشهورند به پوده خوارها، برای بقا لازم دارند). آن ها با موفقیت از چنگ ما می گریزند و تقریباً از طریق تکامل راه نجات از هر زیست کشی که روی سرشان می پاشیم پیدا می کنند. ما می مانیم و عواقب جنگ افروزی خودمان، مانند سوسک های آلمانی و ساس های مقاوم در برابر حشره کش و باکتری های استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متی سیلین. ما زیست بوم خانگی کمابیش بی ضررمان را تبدیل می کنیم به چیزی که می تواند بیمارمان کند. پیام خانگی کتاب هرگز در خانه تنها نیستید این است که هر چه در محیط خانگی تنوع زیستی غنی تر باشد، وضع بهتر است. دان می نویسد: تنوع زیستی گیاهان و خاک می تواند عمکرد سیستم ایمنی مان را بهتر سازد. تنوع زیستی نظام های آب ما می تواند به ما در از بین بردن بیماری زاهای درون آب یاری کند [...] تنوع عنکبوت ها و زنبورهای انگل خوار و هزارپاها می تواند تعداد حشرات را کنترل کند. تنوع زیستی خانه هایمان این امکان را هم فراهم می کند که آنزیم ها، ژن ها و گونه هایی که برای همه مان مفیدند کشف شوند، چه برای درست کردن انواع جدید آب جو چه برای تبدیل کردن پسماند به انرژی. ببخشید استاد دان، اما من به اندازۀ شما شیفتۀ هم اتاقی های میکروبی خودم نیستم. آن عکس ها از جیرجیرک ها و عنکبوت های علفی امریکایی که از لوله های زیرزمین و درگاه ها آویزان اند با آن حالت مشمئزکننده شان- ممکن است روح یک حشره شناس یا شاید کودکی ۹ ساله را تسخیر کند و عشقی را در آنان بیدار کند که دان هم به آن ها دارد، اما راستش را بخواهید برای من این طور نیست. با این حال، گاهی دست خودمان نیست و فریفتۀ نثر او می شویم، مانند زمانی که از انواع و اقسام بندپاهایی که با آن ها هم خانه ایم حرف می زند: پشه ریز های نیش دار، پشه ها، مگس های خانگی، پشه ریزهای شبحی، مگس های جغدی، مگس های آب شور. تازه اگر از پشه های قارچی، مگس های راه آب و مگس گوشت حرفی به میان نیاوریم. و دشوار است که با بُهت نویسنده در برابر تنوع زیستی موجود حتی در یک خانه، دست کم اندکی، همراه نشویم. او می نویسد: اگر دو مگس را در خانه تان دیدید، عجیب این است که آن ها از دو گونۀ متفاوت اند. و خدای من! اگر ۱۰ مگس را در خانه تان ببینید احتمالاً آن ها از پنج گونۀ مختلف اند. و بهانه ای دست نویسنده ندهید که صحبت هایش دربارۀ شته ها را شروع کند. او شیفتۀ آن ها و زنبورهایی است که تخم هایشان را در بدن شته ها می ریزند و نیز زنبورهایی که تخم هایشان را در بدن زنبورهایی می ریزند که تخم هایشان را در بدن شته ها ذخیره کرده اند. در این کتاب حسی واقعی از انگشت به دهن شدن وجود دارد که بیشتر در خدمت هدف فراگیر دان است: دفاع از حفظ تنوع زیستی نه تنها در جنگل های پردرخت و نهرهای پرآبی که با تصویر سنتی ما از وفور طبیعی سازگار است، بلکه در پیش پاافتاده ترین مکان ها، در زیرزمین ها، تشک ها، کشوهای یخچال و دوش هایمان، یعنی جاهایی که بیشتر ما بیشترین مواجهات میان گونه ایمان را آنجا تجربه می کنیم. دربارۀ آن دوش ها اضافه کنم که دان معتقد نیست که از دوش ها صرف نظر کنیم بلکه می گوید که شاید لازم باشد فواصل عوض کردن دوش هایمان را کمتر کنیم و به جای دوش فلزی از دوش پلاستیکی، که احتمال جمع شدن زیست لایه ها در آن کمتر است، استفاده کنیم. با این حال، حرف آخر او دربارۀ دوش ها مانند حرف آخرش در مورد جنبه های دیگر آشفته بازار میکروبی ای که در آن به سر می بریم است: نترسید! بگذارید زندگی بیاید داخل. دان می نویسد: آبی که در سفره های زیرزمینی است و سرشار از گونه های زیستی از جمله سخت پوست هاست، برای استحمام بهترین آب است. سخت پوست هایی که در این سفره ها زندگی می کنند نشانۀ سلامت آب اند نه نشانۀ کثیفی آن.اطلاعات کتاب شناختی:Dunn, Rob.Never Home Alone: From Microbes to Millipedes, Camel Crickets, and Honeybees, the Natural History of where We Live.Basic Books, 2018پی نوشت ها: این مطلب رارابین مرنتز هنیگ نوشته است و در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۱۸ با عنوان A Book That Will Make You Terrified of Your Own House در وب سایت نیویورک تایمز منتشر شده است. وب سایت ترجمان آن را در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۹۷ با عنوان این کتاب خانه تان را به کابوسی ترسناک تبدیل می کند و ترجمۀ سینا باستانی منتشر کرده است. رابین مرنتز هنیگ (Robin Marantz Henig) روزنامه نگار علم و اهل نیویورک است. راهبی در باغ: نبوغ گمشده و پیداشدۀ گریگور مندل (The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel) از کتاب های اوست.