ترجمان 24 ارديبهشت 1394 ساعت 14:00 http://tarjomaan.com/interview/7243/ -------------------------------------------------- عنوان : داعش مدرن‌شدگی منحرف است گفت‌وگو با اسلاوی ژیژک دربارۀ بنیادگرایی اسلامی، فقدان چپ سکولار در کشورهای اسلامی و موضوعاتی دیگر -------------------------------------------------- آنچه که می‌خوانید، بخشی از گفت‌وگوی اسلاوومیر سیراکوفسکی و اسلاوی ژیژک است. سیراکوفسکی بنیان‌گذار و رهبر جنبش نقد سیاسی، مدیر انجمن مطالعات پیشرفته در ورشو، و همچنین رئیس انجمن استانیسلاو برزوزوفسکی است. او پس از کشتار شارلی ابدو در پاریس با اسلاوی ژیژک دربارۀ این موضوعات به گفت‌وگو نشسته است: بنیادگرایی اسلامی و ربط آن به فقدان چپ سکولار در کشورهای اسلامی، آیندۀ اروپا، سرمایه داری، توماس پیکتی، اتوپیای چپ و مسألۀ اوکراین. متن : لوس آنجلس ریویو آو بوکز سیراکوفسکی: شما در مقالۀ خود در نیو استیت من۱ همبستگی خود را با شارلی ابدو بیان کردید. آیا فکر می کنید که واکنش های جهانی به اتفاقی که رخ داد، کافی بود؟ ژیژک: به همبستگیِ گستردۀ جهانی ای که پس از کشتار پاریس اتفاق افتاد فکر کنید. روز یکشنبه ۱۱ ژانویه، نام های بزرگِ سیاسی از اقصی نقاط دنیا دست در دست یکدیگر گرد هم آمدند. از کامرون تا لاوروف، از نتانیاهو تا عباس. و این کار یک دروغِ ریاکارانه بود. کاریکاتور بزرگی که بر صفحۀ اول شارلی ابدو از نتانیاهو و عباس، کامرون و لاوروف، و دیگران پس از وقوع حادثه- به چشم می خورد، درحقیقت ریشخندی به حادثۀ کشتار پاریس بود؛ زوج هایی سیاستمدارانی- که همدیگر را در آغوش گرفته اند، در حالی که چاقو هایشان را پشت یکدیگر تیز می کنند. سیراکوفسکی: شما اشاره کرده اید که تروریست های مسلمان، بنیادگرایانی هستند که خودشان را در آیینۀ اجتماعیِ غرب می بینند. در حالی که بنیادگرایان واقعی همچون آمیش ها۲ چنین تصاویر کاریکاتورگونه ای را نادیده می گیرند. چه چیزی در پس ذهن چنین تروریست هایی است، اگر بنیادگرایی نیست؟ آیا فکر می کنید که نیاز مذبوحانه ای برای یک هدف متعالی است، که در دنیای پسا-ایدئولوژی امروز وجود ندارد؟ ژیژک: بسیار پیچیده تر از آن است که شما اشاره کردید. اگر کسی از یک روسِ ضد کمونیست سؤال کند که مقصر اصلی جنایت های استالینیسم چه سنتی است، دو جواب کاملاً متفاوت خواهد گرفت. برخی ها استالینسیم را (و بلشوییسم را به نحو کلی) فصلی از تاریخ طویل مدرن شدن روسیه می دانند، سنتی که با پ تر کبیر شروع شد (اگر نگوییم که قبلاً با ایوان مخوف شروع شده بود)، و برخی دیگر نیز بارِ تقصیر را بر گردن پیشینۀ روسیه می اندازند، بر گردن سنتِ پیشینه دارِ استبدادِ شرقی ای که بر روسیه حاکم بود. در نتیجه، در حالی که برای گروه اول این مدرنیتۀ غربی بود که زندگی طبیعی روسیۀ سنتی را با بی رحمی مختل کرد وآن را با ترور دولتی جایگزین کرد، برای گروه دوم تراژدی روسیه به این دلیل رخ داد که انقلابِ سوسیالیستی در زمان و مکانی اشتباه اتفاق افتاد، یعنی در کشوری عقب مانده بدون سابقۀ دموکراسی. و آیا چنین چیزی شبیه بنیادگرایی اسلامی نیست که بیان افراطی خود را در داعش می بیند؟ ظهور داعش را می توان همزمان فصل آخرِ داستان بیداریِ ضد استعماری و همچنین فصلی از داستانِ ستیزه علیه مسیری دانست که در آن قدرتِ ملّی توسط سرمایۀ جهانی تضعیف و تهدید می شود. اما آنچه که ترس و واهمه را موجب می شود خصیصۀ دیگرِ رژیمِ داعش است: اظهارات عمومیِ مسئولان داعش این نکته را مسجل می سازد که وظیفه اصلیِ حکومت تنظیم رفاه شهروندانش نیست، بلکه آنچه که مهم است زندگی دینی است؛ آنچه که مهم است این است که قوانین دینی پیاده شوند. و این دلیل بی تفاوتی داعش نسبت به فجایع انسانی است. آرمان آن ها این است: دین را مراقبت کن؛ رفاه از خود مراقبت می کند. این همان شکافی است که تصور قدرت در نزد داعش را از تصور غربی از قدرت که اصطلاحاً زیست قدرت۳ نامیده می شود، جدا می کند-قدرتی که به زندگی سامان می بخشد. خلیفۀ داعش با چنین تصوری از قدرت کاملاً مخالف است. سیراکوفسکی: براساسِ آنچه گفتید، آیا تفکر داعش یک تفکر پیشامدرن است، و داعش تلاش مذبوحانه ای برای بازگرداندن عقربه های ساعتِ پیشرفت تاریخی است؟ ژیژک: مقاومت در برابر سرمایه داریِ جهانی نمی تواند به سنت های پیشامدرن متکی باشد. دلیل این امر بسیار ساده است: چنین بازگشتی به سنت های پیشامدرن غیرممکن است، چرا که جهانی سازی خود راه های مقابله با خود را نیز تعیین می کند: آن ها که با جهانی سازی مخالفت می کنند، و از سنتی جانب داری می کنند که توسط جهانی سازی تهدید می شود، آن ها هم، این کار را به شکلی مدرن انجام می دهند. به بیان دیگر، آن ها در حقیقت با زبان مدرن سخن می گویند و مخالفت خود را ابراز می دارند. ممکن است محتوای حرف هایشان قدیمی و پیشامدرن باشد، ولی فرم و روش آن ها کاملاً مدرن است. بنابراین، به جای آنکه داعش را یک مخالفت افراطی با مدرنیته ببینیم، بهتر است آن را به عنوان یک مدرن شدگی منحرف شده بفهمیم. بهتر است آن را در راستای مدرن شدگی های محافظه کارانه ای ببینیم که با بازگشت می جی در ژاپن آغاز شد۴. عکس های شناخته شدۀ البغدادی، رهبر داعش، با یک ساعت نفیس مچیِ ساختِ سوئیس در دستش، نمادین است: داعش پروپاگاندا (تبلیغاتِ) به خوبی سازمان دهی شده، مبادلات اقتصادی و بسیاری خصیصه های دیگر یک گروه کاملاً مدرن را دارد؛ علی رغم این واقعیت که تمامی این شیوه های مدرن برای تبلیغ و تقویت یک نگاه سیاسی-ایدئولوژیک به کار برده می شود. سیراکوفسکی: آیا عدم وجودچپ سکولار [در جوامع اسلامی] می تواند تبیینی برای چراییِ ظهور رادیکالیسم اسلامی باشد؟ و اگر این گونه است، غرب چگونه می تواند مشکل تروریسم جهانی را حل کند؟ ژیژک: این دقیقاً حرف اصلی من است. ما نمی توانیم با صرف لیبرال دموکراسی تروریسم جهانی را شکست دهیم. و فقط یک چپ تندرو (رادیکال) می تواند این کار را انجام دهد. به قول وال تر بنیامین هربار ظهور فاشیسم، شاهدی است بر انقلابی شکست خورده. ظهور فاشیسم، نتیجۀ شکست چپ بود. امّا، همزمان، می تواند اثباتی بر این مدعا باشد که چپ نتوانست تحرک و پویایی داشته باشد. و آیا این نکته نمی تواند فاشیسم اسلامیِ امروزه یعنی آنچه که داعش به نمایش می گذارد- را توضیح دهد؟ آیا اسلام گراییِ افراطی نتیجه از میان رفتن چپ سکولار در کشورهای مسلمان نیست؟ وقتی در بهار ۲۰۰۹ (اردیبهشت ۱۳۸۸) طالبان کنترل درۀ سوات را در دست گرفت، نیویورک تایمز گزارش داد که طالبان شورشی را مهندسی کرده است که در آن از شکاف های ایجاد شده بین قسمت کوچکی از اربابان ثروتمند و رعیت های فقیر آن ها استفاده شده است. طالبان، با سوءاستفاده از وضع بدِ کشاورزان، برای پاکستانی اعلام خطر کرد که به صورت گسترده ای فئودال بود. چه چیزی مانع لیبرال دموکرات ها در پاکستان و در آمریکا می شود که از این وضع بد بهره ببرند و به کشاورزان فقیر کمک کنند؟ در پاسخ باید گفت که نیروهای فئودال در پاکستان هم پیمانان طبیعیِ لیبرال دموکراسی هستند. سیراکوفسکی: پس ارزش های محوری لیبرالیسم چه می شود: آزادی، برابری و غیره؟ ژیژک: تناقض در اینجاست که لیبرالیسم خود آن چنان قوی نیست که بتواند این ارزش ها را در برابر یورش بنیادگرایان محافظت نماید. بنیادگرایی یک واکنش است، یک واکنش غلط، در برابر لیبرالیسم. و به همین دلیل است که بنیادگرایی مدام توسط لیبرالیسم تولید می شود و پر و بال می گیرد. و بدین ترتیب، لیبرالیسم خود را آهسته آهسته تضعیف می کند. تنها امری که می تواند چنین ارزش هایی را حفظ کند یک چپِ بازتولید شده و جدید است. لیبرالیسم برای حفظ خود به چپ رادیکال نیاز دارد. و این تنها راهی است که می توان بنیادگرایی را شکست داد، و زیرپای آن را خالی کرد. کشتارهای پاریس سقوط لیبرالِ آسان گیر و شیک را در پی دارد. نتیجۀ پذیرشِ ستیزِ میان آسان گیریِ لیبرال و بنیادگرایی دور باطل است دور باطلی میان دو قطب که همدیگر را ایجاد می کنند. چیزی که هورکهایمر در رابطه با فاشیسم و سرمایه داری در دهۀ ۱۹۳۰ گفت هر کس که نمی خواهد دربارۀ سرمایه و سرمایه داری به نحوی منتقدانه سخن بگوید، باید دربارۀ فاشیسم هم سکوت کند- دربارۀ بنیادگراییِ امروزی هم مصداق دارد: هرکس که نمی خواهد دربارۀ لیبرال دموکراسی به نحوی منتقدانه حرف بزند، باید دربارۀ بنیادگرایی هم سکوت کند. سیراکوفسکی: آیا شما زمینۀ مشترکی بین خود و میشل وولبک۵، و نقد او از جوامع لیبرال غربی می بینید؟ ژیژک: بله، کاملاً. اگرچه دیوانگی به نظر می رسد، من برای محافظه کاران لیبرالِ صادقی همچون وولبک احترام قائلم. از او بسیار بیش از لیبرال های پیشرویی همچون هابرماس می توان آموخت: محافظه کارانِ صادق از اینکه بن بستی را که ما اکنون در آن هستیم تصدیق کنند، ترسی ندارند. کتابِ تجزیه شده۶ اثر وولبک- تصویری ویران کننده از انقلاب جنسی ۱۹۶۰ به دست می دهد. او نشان می دهد که چگونه لذت گراییِ آسان گیر به جهانِ شرم آورِ فرامن ای منتهی می شود که ناچار به لذت بردن است. حتی ضد اسلام گراییِ او پالوده تر از آن است که به نظر می رسد: وولبک به خوبی می داند که مسألۀ اصلیِ ما، خطر مسلمانان به عنوان یک تهدید بیرونی نیست؛ بلکه انحطاط خودمان است. نیچه، مدت ها پیش پی برده بود که چگونه تمدن غربی به سوی واپسین انسان حرکت می کند؛ مخلوقی بدون احساس، بدون هیچ شور و یا تعهدی. مخلوقی فاقد خیال، خسته از زندگی، که هیچ گاه خطر نمی کند و تنها به دنبال راحتی و امنیت است. سیراکوفسکی: به نظر می رسد مواضع شما، حداقل در مورد سیاست، نرم تر شده است. از طرفداری از انقلاب و حتی دیکتاتوریِ پرولتاریا به موضعی ملایم تر رسیده اید. ژیژک: اگر تغییری هم کرده باشم، از همیشه سرسخت تر شده ام. اگر تغییری در کار باشد، این است که اکنون نسبت به گذشته بدبین تر و رادیکال تر ام. اکنون فکر می کنم مجموع هایی از ستیزه ها و خطر ها وجود دارد چیزهای مثل: محیط زیست، بیوژنتیک و مالکیت فکری. اموری که نمی توانند صرفاً در محدودۀ سرمایه داریِ لیبرال دموکرات مورد بحث و بررسی قرار بگیرند. از طرف دیگر، من به خوبی از اینکه راه حل های قرن بیستمی (سوسیالیسم دولتی، دولت رفاه سوسیال دموکرات، دموکراسی های بی واسطۀ محلی و غیره) دیگر نمی توانند بسیاری از مشکلات موجود را حل کنند، آگاهی دارم. پس چه باید کرد؟ سیراکوفسکی: شما این مسأله را با وفاداری ای که نسبت به میراثِ آزادی اروپایی اعلام کرده اید، چگونه ترکیب می کنید؟ ژیژک: الیوت۷، محافظه کار برجسته، در یادداشت هایش با عنوان به سوی تعریف فرهنگ۸ به این نکته اشاره کرده است که لحظاتی وجود دارد که در آن ها تنها انتخاب ممکن، انتخاب میان تعصب و عدم باور است؛ آنجایی که تنها راه زنده نگاه داشتن یک دین، بریدن متعصبانه از پیکرۀ اصلی است. و این تنها شانس امروز ماست: تنها بااعمال برشی متعصبانه بر جسد در حال فساد اروپای کهن می توانیم میراث اروپایی را زنده نگه داریم. باید خاطرنشان کرد که اگر سرنوشت محتوم تمام ما، ظهور نظم نوین جهانی باشد، آن گاه اروپا از دست می رود. بنابراین تنها راه حل باقیمانده برای اروپا این است که خطر کنیم و طلسم چنین سرنوشتی را بشکنیم. امروزه، بیش از هر زمان دیگر، وفاداری به ارزش های رهایی بخشِ میراث اروپایی مورد نیاز است. درسی که لیبرال های هراسان باید بیاموزند این است: تنها یک چپ رادیکال تر می تواند آن چه را که در میراث لیبرال ارزش نگاه داشتن دارد نگاه دارد. سیراکوفسکی: می دانم که شما چه می گویید، اما من چیزهایی در مورد چپ رادیکال می شنوم. آدم هایی را می بینم که که سیاست را با اخلاق خلط می کنند و با طرد هرنوع مصالحه ای میان این دو امر، از هرنوع تاثیرگذاری به دور می مانند. فکر نمی کنید که ما به به جای متعصبان به دگراندیشان نیاز داریم؟ ژیژک: من فکر نمی کنم که انتخاب میان تعصب های اخلاق گرایانه و مصالحه های عمل گرایانه انتخاب درستی باشد. در حقیقت، سؤال اصلی این است: آیا ما به سرمایه داریِ لیبرال دموکرات وفادار باقی می مانیم و فقط سعی می کنیم که آن را قابل تحمل تر نماییم، و در نتیجه به جای اتوپیای قدیمی سوسیالیسم با چهره انسانی اش، برای تحقق سرمایه داریِ جهانی با چهره ای انسانی تلاش می کنیم؛ و یا، در طرف مقابل، تعارض هایی را که امروزه با آن مواجهیم قبول می کنیم و می پذیریم که نمی توان آن ها را درون چارچوب فوکویاما۹ مورد رسیدگی قرار داد و حل و فصل کرد. به علاوه، من فکر می کنم که سیاستی که امروز در جهان استقرار یافته است، تمایل دارد که سیاست را با بی اخلاقیِ بی رحمانه و فرصت طلبیِ بدون مبنا خلط کند. هرگاه واژه هایی همچون دموکراسی و حقوق بشر را از رسانه ها می شنوم، حالت تهوع به من دست می دهد. سیراکوفسکی: شما فکر می کنید دموکراسی باید در کشورهای اروپایی حفظ شود؟ ژیژک: بستگی دارد به اینکه ما از این اصطلاحِ به شدت دستمالی شده چه تلقی ای داشته باشیم؟ اینجا من یک لنینیست هستم: دموکراسی همواره سؤالی است دربارۀ تحلیل ملموس از رویدادهای ملموس. من فکر می کنم تیسا۱۰ و دیگر توافق نامه ها به خوبی نشان می دهند که ما در نسبت با دموکراسی در چه وضعی قرار داریم. تصمیم های مهم و حیاتی ای که اقتصاد ما را تحت تأثیر قرار می دهند در خفا، به دور از دید ما، و بدون هیچ گفتمان عمومی مورد بحث قرار گرفته و به ما تحمیل می شوند. از این منظر، فضا برای تصمیم گیری نهادهای سیاسی ای که به نحو دموکراتیک انتخاب می شوند- به شدت محدود است. سیراکوفسکی: اما بسیاری از ما که در دموکراسی های لیبرال زندگی می کنیم همچنان خود را شهروندانی آزاد می پنداریم... ژیژک: اینجا، دوباره، بایدسؤال لنین را تکرار کنم: آزادی برای چه کسی؟ که چه کار کند؟ چون، در جامعۀ ما، انتخاب آزاد به یک ارزش عالی تبدیل شده است، کنترل اجتماعی نمی تواند به شکل آن چه که آزادیِ یک شخص را زیر پا می گذارد اعمال شود؛ بلکه کنترل اجتماعی باید به صورت تجربۀ شخصیِ اشخاص آزاد مطرح گردد. این ها شکل های متفاوت و متعددی از عدم آزادی است که در هیئتی متضاد با خود به نمایش در می آیند: وقتی که از خدمات سلامت همگانی محرومیم، وقتی که دیگر نمی توانیم به استخدام های بلند مدت اعتماد کنیم و باید هر چند سال یکبار به دنبال شغل جدید بگردیم، وقتی که باید برای تحصیل فرزندانمان هزینه کنیم، وقتی به ما گفته می شود که کارآفرین می شویم، و می توانیم مانند یک سرمایه دار عمل کنیم که آزادانه انتخاب می کند منابعی را که در اختیار دارد چگونه سرمایه گذاری کند... در تمام این اوقات، دائماً با انتخاب های آزادِ تحمیل شده بمباران می شویم؛ و مجبوریم برای آنچه که واقعاً در صلاحیتمان نیست، تصمیم بگیریم؛ در حالی که اطلاعات کافی برای تصمیم گیریِ صحیح نداریم. بدین ترتیب ما بیشتر و بیشتر آزادیِ خود را همانگونه که هست آنچه که لیبرال دموکراسی از آزادی ارایه می دهد- تجربه می کنیم: باری که مانع از انتخاب حقیقی می شود. سیراکوفسکی: بیایید روراست باشیم. اصلاً ما دوست داریم انتخاب کنیم؟ کالاهای متنوع در فروشگاه های بزرگ، شبکه های تلویزیونی، هتل ها، سیاست مداران و غیره. ژیژک: حقیقت در اینجا فوق العاده تلخ است. در تصمیم های بزرگ ما واقعاً نمی خواهیم انتخاب کنیم. در واقع ما ظاهراً انتخاب را می خواهیم، اما به طور همزمان، می خواهیم که به ما گفته شود که چه چیزی را انتخاب کنیم. به عنوان مثال مادری مجرد با دو فرزند کوچکش را تصور کنید. اسم این خانم را سوفی می گذاریم. سوفی بهترین ها را برای فرزندانش می خواهد. اما محدودیت مالی او را مجبور می کند که تصمیم های سختی بگیرد: او فقط می تواند یکی از دو فرزندش را به یک مدرسۀ خوب بفرستد. ولی او باید کدام یکی را برای این کار انتخاب کند؟ آیا او باید تدارک یک تعطیلات تابستانی خوب را برای فرزندانش ببیند، برای هر کدام از آن ها یک رایانۀ جدید بخرد، یا مثلاً برای آن ها خدمات سلامت بهتری فراهم کند؟ اگرچه انتخاب های او به اندازه انتخاب های سوفی در رمان معروف ویلیام استایرن۱۱ سخت و وحشتناک نیست جایی که سوفی باید یکی از فرزندانش را برای نجات پیدا کردن از اتاق گاز انتخاب کند- اما هردو سوفی ها در مسیرهای مشابهی حرکت می کنند. و من واقعاً ترجیح می دهم که در جامعه ای زندگی کنم که او را از چنین نحوۀ انتخابی محروم کند. شاید این تناقض به ما اجازه دهد که به حوادث جاری اوکراین به گونه ای دیگر نگاه کنیم. و حتی به ظهور داعش در عراق. هر دو این مسائل به گونه ای وسیع توسط رسانه ها پوشش داده می شوند. آنچه که برای ما در غرب عجیب است این حقیقت نیست که مردم در کی یف برای دست یافتن به سرابِ سبکِ زندگی اروپایی ایستادگی می کنند؛ بلکه آن ها ایستادگی می کنند چون از اینکه سرنوشتشان در دستان خودشان باشد خسته شده اند. آن ها مانند نهادهای سیاسی ای هستند که تغییری بنیادی اعمال می کنند؛ امری که، همان طور که مذاکرات تیسا نشان می دهد، ما در غرب دیگر قدرت انتخابی برای انجام اش نداریم. سیراکوفسکی: جهت گیری سیاسیِ غالب در اوکراین مشخصاً تحت تأثیر رویای سرمایه داریِ لیبرال دموکرات اروپایی است. آیا شما چیزی برای گفتن درباره سرمایه داران لیبرال دموکرات دارید؟ ژیژک: واضح است که وقتی دولت چپ لیبرال کارهایی انجام دهد برای من خوشایند است. برای مثال، دولت لولا در برزیل به طور ریشه ای فقر را کاهش داد. اما همواره محدودیت هایی نیز وجود دارد. مثلاً دولت سیریزا در یونان چه کارهایی می تواند انجام دهد؟ همانطور که بوش گفته است، هیچ کس نباید نقش ویران کنندۀ سرمایۀ بین المللی را دست کم بگیرد، به خصوص وقتی این امر با خرابکاری ناشی از فساد اداری در یونان همراه شود. در چنین شرایطی، آیا یک دولت جدید می تواند تغییرات بنیادی ای را اعمال کند؟ توماس پیکتی در سرمایه در قرن بیست و یکم ادعا کرده است که سرمایه داری باید به عنوان تنها بازی موجود پذیرفته شود. در نتیجه، تنها جانشین عملی آن این است که به نظام سرمایه داری اجازه دهیم تا کار خود را در قلمروهای مقتضی خود انجام دهد، و بعد عدالتِ مساوات طلبانه را به نحو سیاسی به اقتصاد تحمیل کنیم، آن هم با توسل به قدرت دموکراتیکی که سیستم اقتصاد را تنظیم، و بازتوزیع را به آن تحمیل می کند. چنین راه حلی را می توان آرمان گرایانه- آن هم در شدید ترین معنای ممکن آن- دانست. پیکتی بر این نکته واقف است که این مدل تنها هنگامی کار می کند که سرمایه به صورت جهانی و فرا تر از محدودیت های دولت-ملت ها اعمال شود.. (در غیر این صورت سرمایه به سوی کشورهایی با مالیات کمتر سرریز خواهد کرد). چنین راه حل جهانی ای وجود یک قدرت جهانی، که هم توانایی و هم صلاحیت اعمال چنین مدلی دارد، را به عنوان پیش فرض در نظر می گیرد. واضح است که چنین قدرتی اصلاً غیر قابل تصور است (با در نظر گرفتن محدودیت های سرمایه داری جهانی و نیز مکانیزم سیاسی پیاده سازی آن). به طور خلاصه، اگر چنین قدرتی وجود داشت، مشکل اساسی ای که اکنون درباره آن حرف می زنیم، خود به خود حل شده بود. به علاوه، چه اقدامات دیگری برای اعمال جهانی مالیات های بالا، که توسط پیکتی پیشنهاد شده، نیاز است؟ مشخصاً تنها راهی که ما را از این دور باطل نجات می دهد، باز کردن این گره کور و انجام کنش مناسب است. اما هیچ گاه شرایط برای کنش ایده آل نیست. و برای هر کنشی محدودیت هایی وجود دارد. همیشه برای انجام کنش زود است، هر عملی باید از جایی و با دخالت های خاصی شروع شود. و همیشه وقتی کنش را در ذهن می آوریم باید پیچیدگی های بعدی ای که از آن ناشی می شوند را هم در ذهن داشته باشیم. به عبارت دیگر، اتوپیای واقعی ای که می توان تصور کرد کاپیتالیسم جهانی است به همان نحوی که امروز آن را می شناسیم؛ در حالی که هنوز دارد مثل قبل کار می کند و فقط مالیات های بالایی که پیکتی پیشنهاد کرده به آن افزوده شده است!! اما برگردیم به مسألۀ اوکراین. من در کتاب های خود بار ها شوخی معروفی را از دهۀ آخر اتحاد جماهیر شوروی درباره رابینوویچ، یک یهودی که می خواهد مهاجرت کند، نقل کرده ام. یک مقام اداری در ادارۀ مهاجرت از وی می پرسد چرا قصد مهاجرت داری، و او پاسخ می دهد: به دو دلیل. اول اینکه من می ترسم که شوروی قدرت خود را از دست بدهد. و قدرت جدید تمام جنایت های کمونیست ها را به گردن یهودی ها بیندازد. و آن گاه دوباره جنبش ضد یهودی به راه خواهد افتاد... آن کارمند پاسخ می دهد: این دلیل بی معنی است. چرا که هیچ چیز در شوروی تغییر نخواهد کرد. و کمونیست ها برای همیشه پایدار خواهند ماند. و یهودی به او پاسخ می دهد: این دقیقاً همان دلیل دوم من است. چنین تبادلی دقیقاً میان یک اوکراینی و مجری مالی اتحادیۀ اروپا برقرار است. اوکراینی می گوید: دو دلیل برای اینکه چرا ما در اوکراین در وحشت هستیم وجود دارد. دلیل اول این است که اتحادیۀ اروپا ما را در برابر روسیه تنها بگذارد و اقتصاد ما رو به ورشکستگی برود... و مجری به او می گوید: تو می توانی به ما اعتماد کنی. ما شما را رها نمی کنیم. ما به سختی شما را کنترل می کنیم و به شما می گوییم که چه کار کنید. و اوکراینی می گوید: این همان دلیل دوم من است. هیچ کس نمی تواند مطمئن باشد که چه چیزی در انتظار اوکراین همسو با اتحادیۀ اروپاست، اتحادی که با اقدامات ریاضتی شروع می شود. سیراکوفسکی: کشمکش کنونی میان روسیه و اوکراین به تازگی شبح جنگ جهانی سوم را پدیدار کرده است. آیا شما چنین ترسی را جدی می گیرید؟ ژیژک: متأسفانه بله. شرایط کنونی شباهتی عجیب و غریب به شرایطی دارد که در حدود ۱۹۰۰ در اروپا برقرار شد؛ آن وقت ها تسلط امپراتوری انگلستان با ظهور قدرت های جدید-خصوصا آلمان که سهم استعماری خود را مطالبه می کرد و بالکان قسمتی از این کیک استعمار بود- مورد سؤال قرار گرفت. امروزه، نقش امپراتوری انگلستان را ایالات متحده بازی می کند. و قدرت های نوظهورِ امروزه روسیه و چین هستند. بالکانِ این دوران نیز خاورمیانه است. و این یک جنگ قدیمی و تاریخی برای نفوذ ژئوپلیتیک محسوب می شود. البته تقارن دیگری نیز میان شرایط امروز و شرایط پیش از جنگ جهانی اول وجود دارد: در ماه های اخیر، رسانه ها به طور پیوسته ای نسبت به وقوع جنگ جهانی سوم هشدار می دهند. تیترهایی همچون جنگ افزار خارق العاده نیروی هوایی روسیه یا روسیه آماده برای شلیک است و عباراتی از این قبیل. پوتین، حداقل هفته ای یک بار، اظهار نظری می کند که می توان آن را تحریک غرب دانست. در سمت مقابل هم، اغلب، سخنگویی از طرف غرب به چنین اظهار نظرهایی واکنش نشان می دهد و دربارۀ جاه طلبی های روسیه هشدار می دهد. روسیه دغدغه های خود را از اینکه توسط ناتو محدود شود اعلام کرده است؛ و همزمان، همسایه های روسیه از تهاجم روسیه در هراس اند. چنین وضعیتی می تواند نگرانی را به اوج برساند؛ دقیقاً مشابه وضعیتی که در سال های پیش از ۱۹۱۴ برقرار بود. ودر هر دو مورد، یک مکانیزم خرافاتی وجود دارد که دارد کار می کند: انگار حرف زدن دربارۀ هرچیزی از وقوع آن جلوگیری می کند. همۀ ما خطر جنگ جهانی را به خوبی حس می کنیم، اما هیچ کدام از ما باور نداریم که جنگ جهانی ممکن است اتفاق بیافتد و به همین دلیل است، دقیقاً به همین دلیل، که جنگ می تواند اتفاق بیافتد. و ما، حتی اگر باور نداریم که جنگ جهانی سوم اتفاق می افتد، داریم برای آن آماده می شویم. نکته دیگر آن است که قدرت های قدیم و قدرت های جدید که در حال رقابت با یکدیگر هستند- به وسیلۀ یک عامل سومی متحد شده اند؛ جنبش های بنیادگرایانۀ رادیکال که با همۀ قدرت ها به مخالفت برخاسته اند. تعجبی ندارد که شرایط ما پیچیده تر و پیچیده تر می شود: چگونه می توان بین اسد و داعش یکی را در سوریه انتخاب کرد؟ و انتخاب های مشکلی از این دست. هر انتخابی به معنای این است که در یک جنگ، به طرفی علیه طرف دیگر پیوسته اید. نیازی به گفتن ندارد که ظهور هواپیماهای بدون سرنشین و تجهیزات نظامی دیگر که جنگی پاک را بدون خسارت (حداقل به نیروهای خودی) تضمین می کند، می تواند جنگ را برای کشورهایی که از فناوری نظامیِ پیشرفته برخوردار هستند، جذاب تر نماید.پی نوشت ها:[۱] New Stateman [۲] فرقه ای مسیحی که پیروان آن بر اساس روش های قدیمی نیاکانشان مانند استفاده از اسب برای کشاورزی و حمل و نقل، روش پوشش سنتی و ممنوعیت استفاده از برق و تلفن در خانه زندگی می کنند. [مترجم] [۳] bio-power [۴] بازگشت میجی دوره ای در تاریخ ژاپن است که در طول آن حاکمان ژاپن می کوشیدند در مقابل ارزش های مدرن به دوران گشته بازگردند و ارزش های گذشته را زنده کنند. در آن دوره، مدرنیزاسیون صنعتی پرشتاب، علاوه بر بازگرداندن اقتدار امپراتوری، گونه ای بازگشت ایدئولوژیک را نیز با خود به همراه داشت. [مترجم] [۵] Michel Houellebecq [۶] Atomised [۷] T.S. Eliot [۸] Notes Towards a Definition of Culture [۹] فرانسیس فوکویاما (Francis Fukuyama) فیلسوفی آمریکایی است که در کتاب پایان تاریخ و آخرین انسان (The End of History and the Last Man) نظام لیبرال دموکراسی را پایانی بر تمام تلاش ها و مبارزات ایدئولوژیک می داند. او معتقد است که نظام بهتر و مناسب تری به عنوان جایگزین نظام لیبرال دموکراسی وجود ندارد. [مترجم] [۱۰] تیسا (Trade In Service Agreement) معاهده ای بین المللی است که میان ۲۳ عضو از جمله اتحادیۀ اروپا و آمریکا تنظیم شده است. از اهداف اصلی این معاهده آزاد کردن تجارت جهانی خدمات از جمله بانکداری، نظام سلامت و حمل و نقل است. [مترجم] [۱۱] William Styron