ترجمان 9 مهر 1394 ساعت 8:47 http://tarjomaan.com/interview/7144/ -------------------------------------------------- نژاد چیست؟ عنوان : نژادپرستی ذاتی نیست گفت‌وگو با فرانسیسکو بتنکورت استادِ کینگز کالج لندن دربارۀ نژادپرستی و تاریخ‌نگاری آن -------------------------------------------------- کلمۀ نژاد ابتدا برای اصلاح ویژگی‌های حیوانات یا حتی گیاهان به کار می‌رفت. اما اروپاییان، با گسترش استعمار، آرام‌آرام رنگین‌پوستان را هم نژادبندی کردند. فرانسیسکو بتنکورت معتقد است آنچه اول می‌آید رفتار تبعیض‌آمیز است و سپس نوبت به نظریۀ نژادها می‌رسد. اگر فقط تعصب داشته باشید، نژادپرست نیستید. نژادپرستی برای وقتی است که عمل تبعیض‌آمیز همراه تعصبتان شود. بتنکورت پنج کتابی را معرفی می‌کند که در تحقیق دربارۀ نژادپرستی بیشترین اثر را بر او گذاشته‌اند. متن : گفت وگو با فرانسیسکو بتنکورت، فایوبوکس فایوبوکس: نژادپرستی چیست؟ فرانسیسکو بتنکورت: نژادپرستی تعصب بر تبار نژادی همراه با رفتار تبعیض آمیز است. این تعریفی بسیار ساده است و زمان زیادی طول کشید تا به آن برسم، اما متشکل از این دو بخش است: باید به گروه خاصی از انسان ها تعصب داشت به کسانی که خصوصیات ذهنی و فیزیکی را به آن ها نسبت می دهند، ویژگی هایی که از نسلی به نسلی دیگر منتقل می شوند و این تعصب باید با رفتار تبعیض آمیز همراه باشد. اگر فقط تعصب داشته باشید، نژادپرست نیستید. فقط وقتی تعصب با عمل تبعیض آمیز همراه می شود، نژادپرستی در کار است. فایوبوکس: نژاد چیست؟ برخی از این کلمات چنان بار منفی ای پیدا کرده اند که گیج کننده شده اند. شما در مقدمهٔ کتابتان دربارهٔ تاریخچۀ نژادپرستی اشاره می کنید که تفاوت بین افراد یک نژاد بسیار گسترده تر از تفاوت بین نژاد هاست. از طرفی دیگر، من اکنون در چین هستم، هنگامی که یک شخص چینی را می بینم می دانم که او چینی است... بتنکورت: کلمۀ نژاد پیشینه ای اروپایی دارد و در طول زمان و شرایط متفاوت معانی متعددی در بر داشته و به شرایط مختلفی نسبت داده شده است. شروع استفاده از این لفظ از قرون وسطا بود که برای اصلاح نژاد حیوانات به کار می رفت. همچنین برای آزمایش هایی بر روی گیاهان استفاده می شد. سپس به انسان ها نسبت داده شد، مخصوصاً به انسان هایی مانند مسلمانان و یهودیان. سپس به تازه مسلمانان و تازه یهودیان نسبت داده شد. با گسترش ایبری، واژۀ نژاد به سیاه پوستان نسبت داده شد. در قرن هجدهم ، نژاد حتی برای زنان به کار گرفته می شد؛ زنان نژاد دیگری محسوب می شدند. سپس در قرن نوزدهم نژاد به ملیت ها نسبت داده شد. حرکت های ملی گرایانهٔ قرن نوزدهم تبار جمعی را در نظر گرفت و این چنین ملیت را با نژاد درآمیخت. نظریه های نژاد در قرن های ۱۸ و ۱۹ می کوشیدند تعریفی سلسله مراتبی از مردم دنیا براساس خصوصیات ذهنی و فیزیکی ارائه دهند. تعریف سلسه مراتبی تاحدی مقبول افتاد. کوشش های علمی نیز با هدف تحلیل گوناگونیِ انسان های دنیا به راه افتاد، گرچه ایدئولوژی گسترش اروپا در شکل گیری نظریهٔ نژاد ها بی تأثیر نبود. هدف من از این تحقیق درک چرایی رفتار تبعیض آمیز بود. چراکه به عقیدهٔ من نژادپرستی یک ویژگی ذاتی نیست و تحت شرایط مختلفی بروز می کند. در این کتاب، موضوع نژاد مطرح است، ولی آنچه توجه مرا به خود جلب می کند تبعیض است. قاعدتاً مردم بیشتر نژاد برایشان جالب است تا نژادپرستی، ولی رویکرد من برعکس رویکرد معمول است. به نظرم رسید نژاد موضوعی بسیار متغیر است. باید نژاد را نیز می شناختم، ولی زمینه برای تحلیل نژادپرستی فراهم تر بود. می توانستم نژادپرستی را، در مقاطع خاصی که محرک تبعیض است، به طرز بسیار منسجم تری درک کنم. فایوبوکس: آیا برخلاف اجماع کنونی اعتقاد دارید نژادپرستی ذاتی نیست؟ آیا باور گسترده ای وجود ندارد که انسان ها -شاید به دلیل تکامل- مایل به عدم اعتماد به کسانی هستند که متفاوت به نظر می رسند؟ بتنکورت: فکر می کنم اکثر همکارانم هنوز با ایدهٔ ضمنیِ نژادپرستی ذاتی یا اینکه نژادپرستی درواقع بعد از نظریۀ نژاد ها ظهور کرد، کار می کنند. سعی من بر اثبات این عقیده است که رفتار تبعیض آمیز بر نظریهٔ نژاد ها مقدم بود. من با این دیدگاه که اول نظریه به وجود می آید و سپس رفتار مخالفم. در مورد نژادپرستی، ابتدا رفتار تبعیض آمیز به وجود آمد و سپس نظریهٔ نژاد ها سلسله مراتب و تبعیض را توجیه کرد. در این مورد، من برخلاف جریانی حرکت کردم که کم وبیش تثبیت شده بود. البته روند در حال تغییر است و ادعا ندارم که در این زمینه تنهایم. فایوبوکس: پس توضیحی راجع به کتاب های منتخبتان بدهید. اولین کتاب روایت جالب، نوشتۀ اولادا ایکیانو، شرحی از داستان زندگی خودش به عنوان یک بردهٔ آفریقایی است که در سال ۱۷۸۹ به چاپ رسید.بتنکورت: کتاب هایی که انتخاب کرده ام مستقیماً ربطی به نژادپرستی ندارند؛ درعوض به شیوهٔ تاریخ نگاری من مرتبط می شوند. تاریخ هیجان انگیز است. من اولادا ایکیانو را انتخاب کردم، چون منبع شگفت انگیزی است. او برده ای آفریقایی است که ابتدا در آفریقا توسط سایر آفریقایی ها ربوده شده و سپس به اروپایی ها فروخته شده و به آمریکای بریتانیایی فرستاده می شود. او، هنگام برگشت به اروپا، در حال عبور از دریای مدیترانه، زندگی ماجراجویانهٔ شگفت انگیزی را سپری می کند. او از پس خرید آزادی اش برآمد، درحالی که چندین بار تهدید شد که ربوده می شود و دوباره به بردگی خواهد رفت. به تازگی فیلم دوازده سال بردگی، براساس شهادت آزادمردی که قبلاً ربوده شده بود، این واقعیت را به تصویر کشید. من اولادا ایکیانو را انتخاب کردم، اول به این دلیل که شاید تنها سند اصلی جریان مخالف در انگلستان بود و تأثیر بسزایی داشت. این متن نشان می داد فردی که قبلاً برده بوده چقدر می تواند حسّاس، احساساتی، سخنور و اخلاقی باشد. هنگامی که این متن در سال ۱۷۸۹ به چاپ رسید، شرایط کاملاً متفاوتی را برای جریان مخالف ایجاد کرد. این متن همچنین سند بسیار غنی ای از دیدگاه انسانی بود. این برای من اهمیت زیادی داشت. من از این نوشته در کتابم دربارۀ نژادپرستی استفاده کردم تا نشان دهم عواقب برده داری و نژادپرستی باید در سطح فردی در نظر گرفته شود. باید احساسات را در تاریخ ادغام کنیم. تاریخ از منابع شکل می گیرد و منابع اولیه بسیار مهم هستند. سعی من بر این بوده است که کتابم را بر اساس منابع اولیه تألیف کنم. این چالش بزرگی بود؛ نگارش کتابی که ده قرن را پوشش می دهد با استفاده از سطح وسیعی از منابع اولیه. ایکیانو یک نمونه شگفت انگیز از این موارد است. فایوبوکس: وقتی در مورد عواطف صحبت می کنید، دقیقاً منظورتان چیست؟ آیا منظورتان این است زمانی که مردم این کتاب را خواندند، از توصیفات آن بسیار ناراحت شدند و تصمیم گرفتند با برده داری مبارزه کنند؟ بتنکورت: منظور من صرفاً حس و حال مردم است. چالش بزرگ ما مورخان درک احساسات مردم، در کنار درک ساختارهای عظیم است، همچون چارچوب زندگی روزمره، نهادها و آنچه رفتار را شکل می دهد. احساسات مردم چه بود؟ غمگین بودند؟ خشمگین بودند؟ عاشق بودند؟ با یکدیگر دوست بودند؟ از دیگران متنفر بودند؟ احساسات امروزهٔ ما قبلاً هم وجود داشته است، اما چالش بزرگ برای یک مورخ درک نحوهٔ ابراز احساسات و درنظرگرفتن آن ها در تحلیل مسائل است. نوشتهٔ ایکیانو نمی توانست بهتر باشد. او واقعاً ارتباط دوستانه ای با مردم برقرار کرد، او مورد تنفر واقع شد، مردم سعی بر ربودنش داشتند و با مردم درگیر شد. این داستان زنده ای از یک انسان است و، برای یک مورخ، این یک رؤیاست. فایوبوکس: حالا بیایید نگاهی به انتخاب بعدی شما، اثر عظیم فرناند برودل، با عنوان تمدن و سرمایه داری بیندازیم. چرا این کتاب در فهرست شما وجود دارد؟ بتنکورت: در این شکی نیست که برودل یکی از بهترین مورّخان قرن بیستم است. او تحقیقات وسیعی در سطح گسترده ای به عمل آورد. او تمام عمرش را صرف تحقیق و نگارش کتاب تمدن و سرمایه داری کرد. این کتاب در سال ۱۹۷۹، در اوایل دهۀ هفتاد زندگی اش، به چاپ رسید. این کتاب در سه جلد بسیار بزرگ شامل هزاران صفحه است. این سه جلد به این ترتیب تنظیم شده اند: کتاب اول متمرکز بر ساختارهای بلندمدت است که شامل زندگی روزمره، فرهنگ مادی، روش تغذیه، طرز پوشش، نحوه خرج کردن، برنامه ریزی زندگی و مکان زیست مردم است. جلد دوم مرتبط به بازار ها، سرمایه داری، ساماندهی ارز، عرصهٔ تجارت ، کارخانه داری، صنایع و چگونگی رشد این موارد در بخش های مختلف دنیا است.جلد سوم دربارۀ زمان است؛ اینکه چگونه نظام های مختلف و اقتصادهای مختلف جهانی در دوره های مختلف زمانی، پیرامون مراکز خاصی شکل گرفته اند. این نکته بسیار مفید است، چراکه نحوۀ شکل گیری، جایگزین شدن، توسعه و همچنین چگونگی تنظیم محدودۀ تأثیرگذاری این مراکز را نشان می دهد. چنین رویکردی -که توسط امانوئل والرشتاین در جلد سوم کتابش در مورد سیستم جهانی ارایه شد- به داشتن رویکردی اروپایی متهم شد. والرشتاین تحلیلش از سرمایه داری را با محوریت اروپا انجام داد، گرچه آسیا را نیز در نظر گرفت. از دهۀ ۱۹۸۰ میلادی، این تفکر تقدم اروپایی از قرن شانزدهم به بعد توسط بین وانگ، کنث پامرنز و جک گودی به چالش کشیده شد. در مقابل، برودل که قبل از والرشتاین کتاب خود را به نگارش درآورده بود، دیدگاه بسیار جامع تری داشت. تحقیقات او چین، امپراتوری عثمانی و همۀ جهان اسلام را در بر می گرفت. با وجود اذعان به این نکته که اروپا در بسیاری از روش ها در دنیا پیشگام بود، برودل تحقیقات بسیار جامع تری را ارائه داد. هر کتابی که انتخاب کرده ام، میان رشته ای است. از نظر من، برودل به شیوۀ شگفت انگیزی تاریخ و جغرافیا را ادغام می کند. فکر نمی کنم که بتوان بدون معرفی موقعیت جغرافیایی، نگارش خوبی از تاریخ ارایه داد. اولین جلد کتاب برودل دربارۀ مدیترانه در سال ۱۹۴۹ به چاپ رسید. به این صورت، برای اولین بار، مدیترانه به عنوان یک مکان جغرافیایی از دیدگاه تاریخی مورد مطالعه قرار می گرفت. این پیشرفت عظیمی بود. او در کتاب کاپیتالیسم و زندگی مادی این ارتباط بین زمان و مکان را به وجود آورد که به عقیدۀ من برای همۀ مورخین اساسی است. فایوبوکس: برودل چگونه کتاب نژادپرستی شما را تحت تأثیر قرار داد؟ بتنکورت: برودل الهام بخش تحقیقات برای درنظرگرفتن اهمیت مکان است. هنگامی که در جست وجوی عوامل محرک نژادپرستی بودم، همیشه مواظب بودم که مکان دقیق و نقش جغرافیا را نیز در نظر بگیرم. فایوبوکس: به سراغ کتاب بعدی برویم: شرق در غرب نوشتۀ جک گودی. بتنکورت: این کتاب بخشی از روند اخیری است که تقریرهای اروپامحور از تولد کاپیتالیسم و تمدن مدرن را به چالش می کشد. جک گودی از این حیث که جنبۀ فرهنگی تاریخ را معرفی می کند جالب است. او یک باستان شناس است و، پس از تحقیقات تاریخیِ وسیع، چند اثر حائز اهمیت از خود به جای گذاشت: اهلی سازی ذهن وحشی و منطق نگارش: چگونه شیوه های مختلف نگارش می توانند تاریخ را شکل دهند؟ در کتاب شرق در غرب، جک گودی به چند موضوع جالب دربارۀ فرهنگ سازمانی در شرق اشاره می کند. ازجمله او ثابت کرد که ساختار خانواده در هند و چین می تواند از حیث اقتصادی بسیار کارآمد باشد. او همچنین ثابت کرد که عقلانیت در تجارت -مثل کتابداری، حسابداری، اسکناس، و حواله (که علی القاعده باید در اروپا به وجود می آمد)- قبلاً در هند و چین وجود داشته است. ازآنجایی که جک گودی به ریشۀ رفتارهای فرهنگی نفوذ می کند، زاویۀ رویکردش بسیار جذاب است. تحقیقات او راجع به ساختار اقتصادی، شرکت ها، و کارآمدی ساختار خانواده در مدیریت امور با پیشرفته ترین فن هاست.به همین دلیل است که در کتابم جک گودی را معرفی کرده ام. درحالی که کتاب او مستقیماً با نژادپرستی در ارتباط نیست، او سلسه مراتب مردم دنیا که در نظریۀ نژاد ها مطرح شد را بررسی می کند. او ایدهٔ رکود و عقب ماندگی آسیا را در قرون ۱۸ و ۱۹ به چالش کشیده و از بین می برد. او به خوبی کارآمدی فرهنگ و اقتصاد آن ها و نقش اساسی ساختار خانوادگی آن ها را در این دنیا به تصویر می کشد؛ بنابراین، او تأثیر غیرمستقیمی بر کتاب من داشت. درحالی که برودل از دید من ترکیب عالیِ تاریخ و جغرافیاست، جک گودی ترکیب بی نقصی از تاریخ و باستان شناسی است. فایوبوکس: کتاب چهارم شما مستقیماً با نژادپرستی و تأثیرات آن در ارتباط است. روی سیاه دموکراسی: تبیین پاک سازی قومی نوشتۀ مایکل مان. بتنکورت: من وقتی نگارش کتاب نژادپرستی را آغاز کردم بی تعصب بودم. نگارش را از قرون وسطا آغاز کردم و فکر کردم فرضیۀ های خوبی دربارۀ رابطۀ نژادپرستی در دنیای غرب با توسعه ٔ اروپا وجود دارد. توسعۀ اروپا نیاز طبقه بندی مردم مختلف جهان را به ارمغان آورد؛ نیازی جهت اعمال برتری اروپا. ولی نمی دانستم کجا متوقف شوم. در آغاز، تصمیم داشتم که در عصر داروین تحقیقاتم را به اتمام برسانم، ولی بعداً متوجه شدم که باید قرن بیستم را نیز در نظر می گرفتم، چراکه به وضوح مؤید این واقعیت بود که نژادپرستی توسط پروژه های سیاسی به وجود می آید. مایکل مان بی نهایت برای تحقیقات من مفید بود؛ چراکه به من کمک کرد تا رابطۀ ملی گرایی و نژادپرستی را بهتر درک کنم. در شرایط قرن ۱۹، ملی گرایی بر پایهٔ دموکراسی و شهروندی رقابتی را بر سر قلمرو، برای معرفی کشورهای جدید، اکثراً در شرق مرکزی اروپا و بالکان به وجود آورد. در آن قسمت اروپا هنوز سلاطین چندملیتی، سلاطین روس، سلاطین اتریشی مجارستانی و سلاطین عثمانی، به چشم می خورد. همۀ این جریان های ملی گرایانه که از آغاز قرن نوزدهم در سطح وسیع بین المللی با رؤیای بین المللی سازی شروع شده بودند، با انقلاب های سال ۱۸۴۸ مواجه شدند. ناگهان همۀ پروژه های سیاسی با ادعاهای اقلیت ها برخورد کردند. به عنوان مثال، مردم چک اسلواکی با اقلیت آلمانی قدرتمندی در قلمرویی که ادعا می کردند مال آن هاست مواجه شدند. مردم مجارستان توسط مردم کرواسی و رومانی در قلمرویی که ادعا می کردند مال ایشان است، به مبارزه طلبیده شدند. پس از شکست انقلاب های سال ۱۸۴۸، جریان متفاوت و مختصرتری که چندان بین المللی نبود و بر اساس این طرز تفکر که ملت یک تبار جمعی است به وجود آمد. همچنین، دموکراسی براساس شهروندی، ایدۀ محرومیت را به ارمغان آورد. درنتیجه ادعای مالکیت یک منطقه، بحث محروم کردن اقلیت هایی که در حال مبارزه برای به دست آوردن همان منطقه بودند مطرح می شود. این روی سیاه دموکراسی است و، به اندیشۀ من، مایکل مان این را به خوبی درک کرد. مایکل مان یک جامعه شناس است و آثارش بر پایۀ ادبیات ثانویه شکل گرفته اند و باید بگویم که این کار را به طرز بسیار خوبی انجام می دهد. من به شدت مجذوب نظریه هایش هستم و او چند ایدۀ عالی دارد. البته، من روش تاریخ نگاری او را دنبال نمی کنم، چراکه من منابع اولیه را ترجیح می دهم، ولی اثر او بسیار الهام بخش بود.وجه تمایز دیگر او برقراری رابطۀ میان تاریخ و جامعه شناسی است. این رویکرد میان رشته ایِ دیگری است. ما همیشه در چهارچوب نظری کار می کنیم و من در همهٔ زندگی ام از ماکس وبر جامعه شناس دیگری الهام گرفته ام. بنابراین، خوشحالم که هنوز می توانم با آنچه مایکل مان ارائه می دهد گفت وگو کنم، و به عبارتی جامعه شناسی تاریخی را ادامه دهم. فایوبوکس: به عقیدهٔ شما آیا نظریه مایکل مان دربارهٔ شرایط ظهور پاک سازی قومی و همچنین کتاب شما دربارهٔ نژادپرستی، کاربرد عملی نیز دارند؟ به این صورت که با فهم تاریخ بتوانیم از رشد چنین مشکلاتی جلوگیری کنیم؟ بتنکورت: بدون شک همین طور است. برای همۀ مواردی که مایکل مان در کتابش ارائه داده است و من در کتابم ارائه داده ام، نمونه های کاربردی فراوانی داریم. نمی گویم که می توانیم قوانینی تعریف کنیم -مایکل مان بیشتر بر قوانین تمرکز می کند- ولی ما همۀ این تجارب را داریم و می توانیم از مشکلات آتی جلوگیری کنیم. مثلاً، در سودان جنوبی هم اکنون مبارزه ای مداوم بر سر انحصار منابع وجود دارد. سودان جنوبی سه چهارم ذخیرۀ نفتی سودان سابق را به ارث برد. در حال حاضر، دولت متشکل از چندین قوم است و سه قومیت اصلی دارد؛ دینکا، نوئر و آزنده. آن ها مردمی گلّه دار بودند که به کشاورزی نیز مشغول بودند. تفاوت سنتی چندانی بین ایشان مشاهده نمی شود. مشکل اینجاست که در جنگ داخلی سودان سابق، گله و بخشی از کشاورزی خود را از دست دادند و تخریب شدند. حالا به جنگ عادت کرده و در حال مبارزه برای انحصارطلبی منابع، به خصوص دسترسی به نفت هستند. سازمان ملل این نکته را از اول متوجه شد و در حال محدودکردن و غلبه بر جنگ داخلی است. فایوبوکس: در مورد کتاب آخر شما، هزینهٔ نابرابری نوشتۀ جوزف استیگلیتز، برندۀ جایزه نوبل، چطور؟ بتنکورت: استیگلیتز را به دو دلیل انتخاب کردم: دلیل اول اینکه برای من ارتباطی بین تاریخ و اقتصاد به وجود می آورد. دلیل دوم اینکه پلی به تحقیق جدید من دربارۀ نابرابری می زند. در حال حاضر، روی تاریخ نابرابری کار می کنم، چراکه حین پروژۀ نژادپرستی مرتب به موضوع نابرابری برمی خوردم. نابرابری موضوع پیچیده ای است و استیگلیتز کتاب جالب هزینهٔ نابرابری را دربارۀ این موضوع به نگارش درآورد. او تحقیقات اخیرش را به روزرسانی کرده و دیدگاه جدیدی را از اختلاف بین کسانی که درآمدشان رو به فزونی است -یک دهم در صد جمعیت غرب و سایر قسمت های دنیا- و بخش معظم جمعیت دنیا ارائه می دهد. تا دههٔ ۱۹۸۰، به مدت حدود یک قرن هماهنگی نسبی درآمد در دنیای غرب، رشد طبقهٔ متوسط، و کاهش چشمگیر فقر کاملاً مشهود بود. پس روند بسیار جالبی در رشد شرایط زندگی بیشتر جمعیت جهان وجود داشت. پس از دههٔ ۱۹۸۰، خلاف این روند یا به تعبیری تزلزل طبقه متوسط به چشم می خورد. تثبیت روبه رشد طبقۀ متوسط متوقف شد. تعداد شغل های موقت افزایش یافت و روند رو به رشد شرایط مالی افول کرد. این موقعیت بسیار پیچیده ای است و استیگلیتز این را به عنوان هزینه قلمداد می کند. این نابرابری ناکارآمد است، تهدیدی برای آیندۀ اقتصادی محسوب می شود و در حال انتشار به سایر قسمت های دنیا است. مشکل تجمیع سرمایه در لایهٔ بالا این است که پول سرمایه گذاری نمی شود و به لایه های زیرین نفوذ نمی کند. این یکی از مهم ترین نتایج تحقیقات اخیر است؛ پول برای مصرف جمع می شود و به چرخۀ سرمایه گذاری اقتصادی برنمی گردد. چالش اینجاست که چگونه می توان این پول را به جریان انداخت. ازاین رو، بار سنگینی بر دوش اقتصاد و جامعه است که آیندهٔ ما را نیز تهدید می کند.این هنوز تجربی است، ولی در پروژۀ جدید من به موضوع نابرابری در مقیاس جهانی و در صورت امکان در بلندمدت می پردازم؛ بنابراین، تعمق در مشکلات کنونی بسیار الهام بخش است. جالب توجه است که در مقالات بسیاری ادعا می شود این مشکلات با فناوری و اقتصاد مرتبط اند، درحالی که استیگلیتز به وضوح ادعا می کند مشکل سیاسی است؛ ثروتمندان سیستم اقتصادی را با پول به چنگ خود درآورده و آن را به عنوان ابزاری به منظور تأمین منافع مالی خود به کار می گیرند. مسلماً این یک مشکل سیاسی است. امروزه به این نوع ارتباطات بین اقتصاد و سیاست و نحوۀ مدیریت لایهٔ بالا در اخذ نظام سیاسی آگاه تر شده ایم. در گذشته نیز اتفاق افتاده است و این بار اول نیست. به همین سبب این برای پروژه تحقیقاتی تاریخی من بسیار الهام بخش است.اطلاعات کتاب شناختی:Equiano, Olaudah. The interesting narrative and other writings. Penguin, 2003Braudel, Fernand. Civilization and Capitalism, 15th-18th Century: The wheels of commerce. Vol. 2. Univ of California Press, 1982Goody, Jack. The east in the west. Cambridge University Press, 1996Mann, Michael. The dark side of democracy: explaining ethnic cleansing. Cambridge University Press, 2005Stiglitz, Joseph E. The price of inequality: How today's divided society endangers our future. WW Norton & Company, 2012پی نوشت ها: این مطلب گفت وگویی است با فرانسیسکو بتنکورت که با عنوان The best books on Racism and How to Write History در وب سایت فایوبوکس منتشر شده است. وب سایت ترجمان آن را در تاریخ ۹ مهر ۱۳۹۴ با عنوان نژادپرستی ذاتی نیست و ترجمۀ نجمه موسوی منتشر کرده است. فرانسیسکو بتنکورت (Francisco Bethencourt) استاد دانشگاه کینگز است. کتاب او با عنوان نژادپرستی: از جنگ های صلیبی تا قرن بیستم (Racisms: From the Crusades to the Twentieth Century) در سال ۲۰۱۴ منتشر شده است.