ترجمان 24 شهريور 1398 ساعت 8:40 http://tarjomaan.com/barresi_ketab/9521/ -------------------------------------------------- آیا الگویی برای انسان وجود دارد؟ عنوان : انسان‌ها شدیداً با هم متفاوت‌اند، یا عمیقاً به هم شباهت دارند؟ رابرت پلومین و نیکلاس کریستاکیس، بحث قدیمی «طبیعت یا تربیت» را دوباره زنده کرده‌اند -------------------------------------------------- وقتی بحث سر چاقی باشد، آدم‌ها معمولاً دو دسته می‌شوند: عده‌ای می‌گویند چاقی در ژن آدم‌هاست و چاق‌ها استعداد چاقی دارند، و دسته‌ای سفت و سخت می‌ایستند که چاقی ناشی از پرخوری و کم‌تحرکی است، پس اگر کسی چاق شده، تقصیر خودش است. همین را در موفقیت تحصیلی، ابتلای به بیماری یا هر موضوع مثبت و منفی دیگری می‌توانید ببینید: کیستیِ ما حاصل ژن‌هایمان است، یا نحوۀ تربیت‌مان؟ دو متخصص برجسته، در دو کتاب جدید، این دعوا را وارد مرحلۀ تازه‌ای کرده‌اند. متن : سی. برندون اگبونو و سی. مالیک بویکین، بوستون ریویو در سال های اخیر دعوای طبیعت یا تربیت در زیست شناسی را با تسلیحاتی پیشرفته تر از سر گرفته اند، اگرچه پرسش اصلی بدون تغییر مانده است: چیست که از ما انسان می سازد؟ چرا ما انسان ها با یکدیگر فرق داریم؟ با وجود این، روش های پرداختن به این پرسش ها انقلاب های متعددی را از سر گذرانده اند. تاکنون شاهد صدها مطالعه روی دوقلوها و فرزندخوانده ها بوده ایم که برآورد وراثت پذیریِ ده ها مورد از ویژگی های مرتبط با رفتار و سلامت انسانی را در دسترس مان گذاشته اند. درعین حال، از پیشرفت های چشمگیری در حوزۀ فناوری بهره مند شده ایم، پیشرفت هایی که اجازه می دهند با معاینۀ هزاران انسان، ژن های مرتبط با صفات خاص را کشف کنیم. به لطف همین بررسی ها، توانسته ایم امضاهای ژنتیکی را با فهرست رو به رشدی از صفات جسمانی (مانند قد و رنگ پوست)، فیزیولوژیک (مانند احتمال ابتلا به دیابت نوع دوم و فشار خون) و رفتاری (مانند خطر ابتلا به افسردگی و اوتیسم) مرتبط کنیم. از سوی دیگر، همه گیرشناسی، روان شناسی و جامعه شناسی همچنان بیانگر انعطاف پذیری تجربۀ انسانی در بین انبوه مردم هستند و دانش ما دربارۀ آن دسته از نیروهای اجتماعی، که تفاوت های ژرفی در تجربۀ انسانی پدید می آورند، روزبه روز افزایش می یابد. می بایست تاکنون از تلفیق تلاش هایی که در علوم طبیعی و انسانی صورت گرفته، عصر طلایی مطالعۀ رفتار انسانی طلوع می کرد. اما بحث و مجادله پیرامون اینکه چطور باید تفاوت های فردی و گروهی را توضیح داد جنجالی تر از همیشه ادامه دارد؛ البته اگر دلالت های سیاسی پاسخ های ممکن را در نظر بیاوریم، جای شگفتی نخواهد بود. دستاوردهای اخیر در حوزۀ زیست شناسی مولکولی هم به این بحث اضافه شده است. فناوری های اصلاح ژنتیکی سریع تر از چارچوب های اخلاقیِ لازم برای بحث و گفت وگو راجع به این فناوری ها پیشرفت می کنند و به جای اینکه منتظر باشند تا توافق نظری دربارۀ این مسائل حاصل شود، همین حالا دست کم یک دانشمند خودسر نوزادی با ژن های دستکاری شده ایجاد کرده است.دو کتاب جدید، که عنوان هر دو الگو۱ است، کوشیده اند از فراز این غوغا، دربارۀ نقش ژنتیک در شکل بخشیدن به رفتار انسانی ادعاهای اصولی مطرح کنند، اگرچه شکافی عمیق بین روش شناسی این دو کتاب وجود دارد. تمرکز رابرت پلومین ژنتیک شناس بر این است که چرا انسان ها متفاوتند، اما نیکلاس کریستاکیس پزشک و جامعه شناس در پی پاسخ به این پرسش است که چرا، طبق برآورد او، بنی بشر تا این اندازه شبیه یکدیگرند. اینکه این دو کتاب، که هر کدام را شخصیت برجسته ای در حوزۀ کاری خودش نوشته، به فاصلۀ چند ماه منتشر می شوند، منادی روح زمانه است: جامعۀ مدرن به علمی که تعیین کنندۀ کیستی ما باشد علاقه ای ژرف دارد. تفاوت عمیقی هم که در رویکردها و پیام های این دو کتاب هست نشان می دهد که این بحث چقدر پیچیده تر شده و از پاسخی که همه چیز را حل وفصل کند، چه اندازه فاصله داریم. رابرت پلومین در حوزۀ روان شناسی رفتاری نام آور است و از اصلی ترین هوادارانِ متعصب مکتب قدرت مطلق ژن است، مکتبی که وراثت باوری۲ هم نامیده می شود. رابرت پلومین آوازۀ خود را از خلال ربع قرن کار برجسته در حوزۀ ژنتیک رفتاری، به ویژه مطالعه روی دوقلوها و خواهر-برادرها، کسب کرده است. اواخر سال ۲۰۱۸، پلومین کتابی با عنوان الگو منتشر کرد، کتابی که سخت کیشیِ علیت باورانۀ پلومین را به نمایش می گذارد و به ظرافت هایی می پردازد که پیرامون این پرسش تنیده شده است: آیا همه چیز در ژن های ما خلاصه می شود؟ الگوی رابرت پلومین ویژگی های کلاسیک های مدرن را دارد، زیرا یکی از سرراست ترین و تهاجمی ترین آثاری است که تاکنون راجع به این بحث نوشته شده است. کتاب الگو مکتوبِ علمی درخشانی است. کتاب سرراست و روشنی که گه گاه حال وهوای شرح حال نویسی به خود می گیرد: در این کتاب، علاوه بر اینکه با فعالیت های علمی پلومین و همکارانش آشنا می شویم، به افکار پلومین و علت این افکار هم پی می بریم. مضمون واحدی در سراسر کتاب جریان دارد: این مضمون که دی ان ای نه فقط عامل معنی داری در تعیین هویت ماست، بلکه باثبات ترین و پیشگویانه ترینِ عامل ها در تعیین هویت ماست. نزد پلومین، علم ژنتیک ابزار طالع بینی است و اگر دانش خواندن ژن ها را داشته باشیم، می توانیم از سرنوشت مان باخبر شویم. از تمثیل طالع بین رابرت پلومین انتقاد کرده اند و پلومین بخش اعظم کتابش را به شکل حمله ای پیشگیرانه و با هدف سرکوب مخالفانش نوشته است. منتقدان پلومین، به انحای مختلف، بر اهمیت نیروهای محیطی -انواع نیروهای ساختاری و تجربی و تاریخی- بر سرنوشت افراد و جوامع تأکید کرده اند (پلومین گاهی این مخالفت ها را به شکلی تحقیرآمیز زورچپان کردنِ نوعی دستورکار لوح سفید۳ دانسته ). منتقدان پلومین معمولاً بر پیامدهای اجتماعی گسترش بیش از اندازۀ وراثت باوری درنگ کرده اند. به عبارت دیگر، اگر همۀ رفتارهایمان را به ژن های خود نسبت دهیم، بازگشتی به فلسفۀ جبرباوری خواهیم داشت و از تمام مسئولیت های فردی اعمال مان مبرا خواهیم شد. نکتۀ دیگری که جای نگرانی دارد این است که تقدیرباوریِ ژنتیکی۴ می تواند توضیح و تفسیرهای اجتماعی یا ساختاری برای نابرابری را تضعیف کند. در حقیقت، رادیواکتیوترین ایدۀ وراثت باورانه همین ایده است که پیامدهای گسترده ای دارد. چنین طرز فکری می تواند بر تنوع جنسیتی در علوم طبیعی، تفاوت های مبتنی بر نژاد و طبقه در نمرۀ آزمون های استاندارد و حتی بر مسئلۀ محکومیت در نظام عدالت کیفری اثرگذار باشد.این انتقادها موجب فروتنی پلومین نشده اند؛ در کتاب الگو شاهد تأکید مضاعف پلومین بر مواضع قبلی اش هستیم که گاهی به نتایج عجیب وغریب می انجامد. تلاش پلومین برای دفاع از جبر ژن ها، گه گاه با نتیجۀ معکوس همراه است. برای نمونه، پلومین ادعا می کند که وراثت پذیری وزن بدن در کشورهای مرفه تر از قبیل آمریکا بیشتر از کشورهای فقیرتر از جمله آلبانی و نیکاراگوئه است. نویسنده به سرعت از این موضوع عبور می کند، ولی این گزاره ایده ای به نسبت رادیکال را در خود دارد: ژن های مربوط به سنگینی وزن بدن در محیط هایی که تغذیه مناسب تر است تعیین کننده تر از محیطی با تغذیۀ نامناسب خواهند بود. زیرا برای محقق شدن سرنوشت مبتنی بر دی ان ایِ ژن هایی که وزن بالا را به ارمغان می آورند، باید مواد غذایی مشخصی، در محیطی مشخص، فراهم شود. این طور که پیداست، پیامد این مسئله از چشمان پلومین دور مانده است: دی ان ای در خلاء عمل نمی کند، بلکه تابع محیطی است که در آن حضور دارد (در این مورد، محیط دی ان ای همان بدن شخص است). با توجه به این موضوع، می توانیم از پلومین بپرسیم که اگر دی ان ای بتواند در کف بینی هایش، تولید ناخالص ملی کشوری که دستش را دراز کرده را هم در نظر بگیرد، آیا طالع بین بهتری نخواهد بود؟ اگر بتوان چنین چیزی گفت، دیگر دی ان ای الگوی چیزی نخواهد بود. پلومین در بحث راجع به تأثیر محیط بر فنوتیپ ها۵ با مشکل مشابهی دست به گریبان است: تحقیقات ژنتیکی نشان داده است تأثیراتِ محیطیِ غیرمشترکْ علاوه بر این که فاقد نظام مندی یا به عبارتی اکثراً حاصل بخت واقبال محض است، ثبات و پایداری هم ندارد و در گذر زمان تداوم نمی یابد. ممکن است به نظرمان برسد که باید آن دسته از جنبه های طبیعت را که نیروهای تعیین کنندۀ دی ان ای را تضعیف می کنند حاصل تصادف و فاقد نظام مندی و بی ثبات بپنداریم. به این ترتیب، می توانیم بگوییم هر آنچه که در چارچوب شیوه های مطالعاتی ویژۀ پلومین نگنجد چیزی جز خطای آماری نیست. توضیح بهتر این است که بگوییم جهان صرفاً مانعی نیست که مزاحم کار دی ان ای شده باشد. در واقعیت، دی ان ای ناچار است با جهان تعامل کند و هرگز نمی تواند بیرون از جهان وجود داشته باشد. نتیجه اینکه دی ان ای هر قدرت تعیین کننده ای که داشته باشد، این قدرت همیشه مرتبط با جهان پیرامون است، جهانی که از تعامل و پیشامد و احتمال و شرایط گوناگون ساخته شده. این تعبیرْ همان زیست شناسی است و با ایدئولوژی لوح سفید فرق دارد. به نظر می رسد شواهد هم به همین جهت اشاره دارند. مطالعات اخیر روی جمعیت ها در مقیاس بزرگ نشان داده است که امضاهای ژنتیکیِ بسیاری از صفات (از قبیل صفات جسمانی و روانی و رفتاری) حتی در میان جمعیت های همگنی که در محدوده ای وسیع، مانند فنلاند، پراکنده اند یکپارچگی ندارد. علاوه براین، بیشتر داده های مورد استفادۀ پلومین اغلب از کسانی با تبار اروپایی استخراج شده است، اما اکثریت جمعیت جهان از نژادهای غیراروپایی و درآمیخته تشکیل می شود. اگر این تنوع انسانی در داده هایمان لحاظ شود، بی تردید تصور کنونی مان از وراثت پذیری تغییر می کند و احتمالاً کاملاً دگرگون می شود. به تازگی پی برده ایم که روایت ژنتیکی موجود در رابطه با بیماری هایی مانند دیابت نوع دوم درهم برهم است: امضاهای ژنتیکی وجود دارند، اما از فردی به فرد دیگر می توانند متفاوت باشند. این یافته ها حکایت از آن دارند که جهانِ زیستیِ واقعی پیچیده تر -و راستش شگفت انگیزتر- از جهانی است که رابرت پلومین مدافع آن است. با وجود اهمیت و تأثیرگذاری بحثی که پیرامون وراثت باوری پلومین جریان دارد، علم ژنتیک فقط یکی از ابزارهایی است که در تبیین تصویری از طبیعت انسان، که روزبه روز پیچیده تر می شود، به کار می رود. ابزارهای دیگری که دانشمندان برای تعیین قواعد بیولوژی بشر استفاده می کنند در تشابهات و تفاوت های فرهنگی ریشه دارد. با چنین رویکردی، می شود ویژگی های اساسی جامعۀ بشری و در ادامه تک تک افراد آن جامعه را مشخص کرد.شاخۀ ارتجاعیِ این بحث یادآور خویشاوندش در علم ژنتیک است: تفاوت گروه های بشری بر نابرابری دلالت دارد و نابرابری به نوبۀ خود سلسله مراتب را پدید می آورد. اما شاخه های پیشروتر مکتب مقایسۀ فرهنگی بر خصیصه هایی تکیه دارد که نشانه هایی جهان شمول و حتی برابر در جوامع مختلفند. درست است که تفاوت های بزرگ و مشهود و پراهمیتی بین جوامع بشری وجود دارد، ولی اکثر این تفاو ت ها نمی توانند دربارۀ هیچ کدام از جوامع بشری نکته ای اساسی آشکار کنند (و چه بسا هیچ کدام از این تفاوت ها آشکارکنندۀ هیچ واقعیت تغییرناپذیری نباشند). شاید این نکته مهم باشد که فوتبال در اوروگوئه بیشتر از کوراسائو محبوبیت دارد، اما اندیشه ای که محبوبیت فوتبال را به مسئله ای ذاتی و اساسی دربارۀ مردم اوروگوئه یا کوراسائو پیوند می زند از جنس همان اندیشه های فاسدی است که در نژادپرستی و ناسیونالیسم و فاشیسم می بینیم. الگوی نیکلاس کریستاکیس ادعا دارد که همانندی های فرهنگی می تواند به ما بگوید که انسان بودن به چه معنا است. کریستاکیس علوم سیاسی، انسان شناسی، نظریۀ شبکه و رشته های علمی دیگر را مرور می کند تا بحث اصلی خود را طرح کند: جوامع بشری دارای ویژگی هایی ذاتی اند که نشان می دهد انسان چگونه تکامل یافته است. برعکس پلومین، نظر کریستاکیس این است که عامل تفاوت جوامعْ فرهنگ است، نه ژنتیک: [اما] بی تردید تفاوت بین گروه های فرهنگی، در فهرست طولانی خصوصیاتی که انسان شناسان گرد آورده اند، ارتباط بسیار ناچیزی با ژنتیک دارد. ژنی برای جراحی یا بت پرستی وجود ندارد که بتواند توضیح بدهد که چرا بعضی از جوامع بدن آدم ها را می بُریده اند یا مجسمۀ خدایانشان را می ساخته اند. این اختلاف ها ریشه در فرهنگ دارد. کریستاکیس وقتی دربارۀ جوامعی -مانند قبیلۀ هادزا در تانزانیا و قبیلۀ تورکانا در غرب کنیا- بحث می کند که ساختارهای مادی بسیار متفاوتی دارند، اهمیتی نمی دهد که چرا این جوامع متفاوتند، بلکه در پی شواهدی در این جوامع می گردد که نشان بدهد بسیاری از ویژگی های اصلی جوامع انسانی، حتی وقتی در قالب خصوصیات فرهنگی ریخته می شوند، جهانی اند. چرا مردم هادزا تک همسری و مردم تورکانا چندهمسری را ترجیح می دهند؟ چگونه این وضع پیش آمده است؟ این پرسشی است که باید در کتابی دیگر به آن پرداخته شود. با این حال، کریستاکیس کاملاً دور از مشاجره نمی ماند. فصل ماقبل آخر کتاب کریستاکیس توضیح می دهد که چرا فرهنگ برای پیشرفت بشر اهمیتی حیاتی دارد، تکامل فرهنگی چطور می توانند همچون تکامل زیستی عمل کند و فرهنگ چگونه می تواند بر بیولوژی تأثیر بگذارد. در رابطه با آخرین حوزه، کتاب کریستاکیس هم حاشیه روی هایی از جنس حاشیه روی های پلومین دارد. بحث با طرح چند مثال محتاطانه راجع به تأثیر تغییرات فرهنگی بر تکامل زیستی آغاز می شود: قابلیت هضم لاکتوز در پاسخ به سبک زندگی روستایی (چون در جوامعی که حیوانات شیرده پرورش می دهند هضم لاکتوز مفید است) و تحول کم خونی داسی شکل در واکنش به پرورش سیب زمینی شیرین (زیرا مزارع سیب زمینی شیرین زیستگاهی مناسب برای پشه ها هستند). کریستاکیس تمایل دارد که وارد قلمرو گمانه زنی شود و این فرضیه را ارائه کند که چه بسا بشر در اثر شهرنشینی هوشمندتر خواهد شد: اکنون فرهنگ شهری پیچیده تر و تحریک کننده تر از هر فرهنگ دیگری است و تلاش و زحمت بیشتری هم می طلبد. شاید گونۀ انسان به دلیل زندگی در شهر رو به هوشمندتر شدن داشته باشد. اظهار نظر بامزه ای است، دست کم به این دلیل که در جهت معکوس این هراس فراگیر است که می گوید در اثر زندگی در شهرهای بزرگ روابط اجتماعی معنادار تضعیف شده است و در اثر رونق شبکه های اجتماعی، همۀ ما احمق تر شده ایم. علاوه براین، معلوم نیست که این اظهار نظر با دیدگاه کریستاکیس دربارۀ فرهنگ های غیرشهری چه ارتباطی پیدا می کند: آیا هوشمندی انسان شهری کیلومترها جلوتر از فرهنگ های غیرشهری است؟ این طور که پیداست کریستاکیس نمی خواهد چنین بحثی را مطرح کند، ولی به نظر می آید این فرضیه از اظهار نظر کریستاکیس جدایی ناپذیر باشد.در ادامه با ابهام بزرگ تری مواجه می شویم. کریستاکیس اشاره می کند که چه بسا ادیان بزرگ و نظام مند مغزهایی را انتخاب کرده اند که استعداد پذیرفتن حقایق مورد ادعایشان را داشته اند. مشکلات این فرضیه تقریباً بدیهی است (و بی گمان کریستاکیس چنین مسائلی را درک می کند): موفقیت ادیان جهانی از قبیل اسلام و مسیحیت در مناطق مهاجرنشین و فرودست نمی تواند نتیجۀ اصلاح ژنتیکی باشد. و به نظر می آید که تشریح موفقیت این ادیان بدون توجه به جغرافیای سیاسی و روابط قدرت هم ناممکن و هم غیراخلاقی باشد. از زاویه ای دیگر، این نظریه راجع به رونق خداناباوری چه توضیحی دارد؟ به عبارت دیگر، [طبق گفتۀ کریستاکیس] به نظر می آید که همۀ مردم استعدادی (زیستی) دارند که در بعضی شرایط با آغوش باز پذیرای دین باشند و در بعضی شرایط دیگر از دین به کلی چشم بپوشند. گرچه الگوهای پلومین و کریستاکیس فرق زیادی با یکدیگر دارند، اما هر دوی این کتاب ها در برابر بررسی دقیق آسیب پذیرند. انحراف های جزئی استدلال های پلومین به قدری در راستای نژادپرستی علمی کلاسیک -باور به اینکه گروه های قومیتی نه فقط ذاتی متفاوت دارند بلکه می شود رده بندی شان هم کرد- قرار می گیرد که پلومین لازم می بیند به این مسئله اشاره کند و از آن فاصله بگیرد. وقتی هم که پلومین به این مسئله می پردازد، این نکته را فراموش می کند که یافته هایش در جهت توضیح تفاوت های گروه های جمعیتی است. درست است که پلومین اصرار دارد که نباید حاصل کارش را بسط بدهند و با تکیه بر آن تعصب [نژادی] را توجیه کنند، ولی اگر بسط منطقی نظریه هایش یکراست در چنین جهتی قرار بگیرد، اصرار پلومین تبرئه اش نمی کند. اگر باورمان این باشد که علم ژنتیک می تواند توضیح بدهد که چرا نمرات کلاس الف بهتر از کلاس ب است، همین کافی است تا توجیهی باشد برای اینکه، بی معطلی و بدون تأمل اخلاقی، در قبال این دو کلاس رفتار متفاوتی در پیش بگیریم و مثلاً روی بچه های کلاس ب سرمایه گذاری نکنیم (چون با همۀ تفاسیر، صرفاً داده ها را در نظر گرفته ایم). باید انصاف را هم در نظر بگیریم و بگوییم که پلومین (شاید ناخواسته) کمک مان کرده که پی ببریم چرا این جور تفسیرها گمراه کننده اند. پلومین در الگو خاطرنشان می کند که ویژگی کلیدی وراثت پذیری این است که آنچه را که هست شرح می دهد، ولی پیش گویی نمی کند که چه خواهد شد. برای نمونه، وراثت پذیری اسکیزوفرنی می تواند راجع به کسانی که با معیارهایش مطابقت دارند حرف بیشتری داشته باشد تا دربارۀ افراد عادی. علاوه بر این، وراثت پذیری اسکیزوفرنی نمی تواند بگوید که جامعه در برابر سرنوشت تک تک افراد مبتلا به این بیماری چه کاری می تواند انجام بدهد. چه بسا فردا کشف جدیدی انجام شود و این وراثت پذیری تغییر کند: شاید دارویی کشف شود که احتمال ابتلا به اسکیزوفرنی را کاهش دهد یا شاید معلوم شود کمبود چیزی موجب افزایش احتمال ابتلا به آن می شود. اینکه ژن ها عامل بروز خصوصیتی باشند به این معنا نیست که فرهنگ یا نبوغ بشری نمی تواند همین فردا میزان استحکام این رابطه را تغییر بدهد. ارتباط الگوی کریستاکیس با تبعیض کمتر است، ولی رد پای رده بندی را در آن می توان یافت: حتی اگر باور داشته باشیم که تورکانا و هادزا تفاوت ذاتی ندارند، ممکن است این جوامع را بر مبنای میزان سازگاری با دیدگاه های خودمان درجه بندی کنیم. می توان ژن را برداشت و فرهنگ را جایش گذاشت و دوباره به همان تعصب های [قومی و نژادی] قدیمی رسید. با این همه، باید اشاره کنیم که اگر بخواهیم اندیشۀ اصلی هر کدام از این کتاب ها را در ذات شان متعصبانه قلمداد کنیم، از دقت نظر به دور خواهیم ماند: می شود علت تفاوت انسان ها -از نظر جسمانی و فیزیولوژیک و روانی- را تا حد زیادی به عهدۀ ژن ها گذاشت و همچنان بر این باور بود که تاریخ و شرایط تأثیر عمیقی بر ساختار جامعه دارند. به همین ترتیب، می توانیم تفاوت های جوامع با یکدیگر -تفاوت در شیوه های زندگی و عشق ورزیدن و برقراری رابطه- را بپذیریم و از ارزش گذاری بپرهیزیم و حکم ندهیم که کدام جامعه بهتر است. مطالعۀ بشر و تفاوت های بشری نباید به نتایج جهان شمول ختم شود، اما اکنون و در سال ۲۰۱۹ چنین اتفاقی می افتد: در غرب، نژادپرستی ذات باورانه و بیگانه هراسی در قالب ابزار سیاسی حیاتی دوباره یافته است. به همین دلیل است که کار پلومین و کریستاکیس و دیگران اهمیت دارد. باید نیروی دی ان ای را درک کنیم و بپذیریم که شرایط و فرهنگ -در گذشته و امروز و آینده- می توانند بر این نیرو غلبه کنند و جهان چندگانه ای پدید آورند که معرف تجربۀ هستی بشر است.اطلاعات کتاب شناختی:Plomin, Robert. Blueprint: How DNA makes us who we are. Mit Press, 2019Christakis, N. A. Blueprint: The evolutionary origins of a good society.Little, Brown Spark, 2019پی نوشت ها: این مطلب راسی. برندون اگبونو و سی. مالیک بویکین نوشته اند و در تاریخ ۱ آگوست ۲۰۱۹ با عنوان Is There a Human Blueprint در وب سایت بوستون ریویو منتشر شده است. وب سایت ترجمان آن را در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۳۹۸ با عنوان انسان ها شدیداً با هم متفاوت اند، یا عمیقاً به هم شباهت دارند؟ و ترجمۀ حسین رحمانی منتشر کرده است. سی. برندون اگبونو (C. Brandon Ogbunu) استاد اکولوژی و زیست شناسی تکاملی در دانشگاه براون است و سی. مالیک بویکین (C. Malik Boykin) محقق دورۀ پسادکتری در دانشکدۀ علوم شناختی، زبان شناسی و روان شناسی دانشگاه براون است.[۱] Blueprint [۲] hereditarian school [۳] نظریه هایی که می گویند انسان ها مثل نوعی لوح سفید به دنیا می آیند که می شود هر چیزی رویش نوشت. یا به تعبیر دیگر، کیستی و تفاوت های میان انسان ها را صرفاً عوامل محیطی و شیوۀ تربیت آن ها تعیین می کند [مترجم]. [۴] genetic determinism [۵] phenotypes: به ویژگی های مشاهده پذیر جانداران فنوتیپ یا رُخ نمود یا رُخ مانه گفته می شود [ویکیپدیا].