دایرةالمعارف دین، ارتباطات و رسانه

5 خرداد 1394 ساعت 11:47

ارتباطات شرط لازم دین است؛ ارتباطات ماهیت عبادت، مراسم، شعائر و انجمن مذهبی است. «دایرةالمعارف دین، ارتباطات و رسانه» اشکال ارتباطات دینی را در سطح جهانی و به صورت تاریخی با تاکید خاص بر اشکال ارتباطات شفاهی و نوشتاری تبیین می‌­کند.


دنیل‌‌ای. استوت، مدیر دانشکدۀ مطالعات رسانه و روزنامه‌نگاری دانشگاه نوادا در لس‌آنجلس است. حوزۀ مطالعاتی وی تحلیل تعامل میان دین و رسانه بوده و کتاب­های «دین و رسانۀ جمعی: مخاطبین و سازگاری [۱]»، «رسانه و دین: بنیادهای پیدایش رشتۀ علمی [۲]» و «دین و فرهنگ عامه: مطالعاتی در باب تعامل دیدگاه­ای جهانی [۳]» نوشتۀ اوست.

«دایرةالمعارف دین، ارتباطات و رسانه» اشکال ارتباطات دینی را در سطح جهانی و به صورت تاریخی با تاکید خاص بر اشکال ارتباطات شفاهی و نوشتاری تبیین می‌­کند. «دایرةالمعارف دین، ارتباطات و رسانه» شامل ۱۲۴ مقاله است که پنج عنوان گستردۀ «جنبش‌­های دینی تحول‌­گرا»، «اشکال ارتباطات و رسانه»، «دوره­‌های تاریخی»، «مفاهیم اصلی» و «سنت دینی» را پوشش می‌­دهد.

ارتباطات شرط لازم دین است؛ ارتباطات ماهیت عبادت، مراسم، شعایر و انجمن مذهبی است. متاسفانه، مطالعات علمی کمی در زمینۀ دین و ارتباطات در شاخه­‌های علمی مختلف، با روابط معرفت­‌شناختی میان آن‌ها انجام شده است. دانشمندان رشته‌­های ارتباطات، از علم بلاغت تا ارتباطات جمعی، مباحث کمی در زمینۀ دین مطرح کرده­‌اند. برعکس، تعدادی از انسان­‌شناسان، روان‌شناسان و جامعه‌شناسان نظریۀ ارتباطات را در مطالعاتشان از دین استخراج کرده­‌اند. با این حال، رشتۀ منحصربه­‌فردی وجود ندارد که تبیینی عمیق و کلی از وجه اشتراک ارتباطات دینی فراهم سازد.

شرایط حاکم منجر به تلاش‌های جدید فرای رشته­‌ها به منظور فهم بهتر دین در عصر حاضر شده است. هدف دایرة­المعارف دین، ارتباطات و رسانه رشد گفتمان و پژوهش در زمینۀ این عناوین مهم است. این دایرة­المعارف مرزهای رشته‌ه­ا را در شیوه­‌های مختلف در هم می‌­شکند. ابتدا، اطلاعاتی دربارۀ سطوح درون‌فردی، میان‌فردی، گروهی و اجتماعی ارتباطات را در یک ابتکار منحصربه‌فرد ترکیب می‌­کند. در سطح درون‌فردی به موضوعات ارتباطات میان افراد و الوهیت می‌­پردازد. در سطح میان‌فردی تبادلات میان افراد و شعایر با رویکرد ارتباطی را تحلیل می‌­کند. همچنین به بررسی ارتباطات رسانه‌­ای گروه‌های بزرگ در درون و برون ارتباطات دینی و فرهنگ دینی می‌­پردازد.

دایرةالمعارف دین، ارتباطات و رسانه همچنین به این موضوعات توجه دارد:
۱) مفاهیمی نظیر اطلاعات، ارتباطات و سانسور
۲) فرقه­‌های مذهبی که رویه‌های ارتباطی مختلفی دارند
۳) رسانه‌­های متنوع قابل استفاده در ستایش دینی

این دایرةالمعارف برای تعدادی از مخاطبین مفید است. دانشجویان، می‌­توانند عناوین مرتبطی برای پژوهش و مرور ادبیات پیدا کنند. از سوی دیگر روزنامه‌نگاران به عنوان نگهبانان اطلاعات می‌­توانند به منبع گسترده‌ای از اطلاعات دست یابند. همچنین یک منبع نظری در زمینۀ ارتباطات و دین است و می‌­تواند منبع ضروری برای مباحث ذیل باشد.

ساخت نظریه
پیدایش نظریه مستلزم پرسش‌­های پژوهشی جدید و ساخت نظریه است. این دایرة­المعارف اطلاعات بنیادی برای مطالعه نظاممند یک پدیده فراهم می‌­سازد که به اندازۀ کافی بررسی نشده است و پاسخی برای توسعه‌­های اجتماعی نظیر افزایش فناوری اطلاعاتی، ظهور اشکال پرستش و کاربرد رسانه­‌های جدید در فرقه­‌ها فراهم می‌­سازد. این تغییرات موجب رشد ایده­‌هایی دربارۀ ماهیت ارتباطات دینی می‌­شود.

جامعۀ اطلاعاتی
در دورۀ اخیر سرمایه‌­داری، افراد برای انجام فعالیت­‌های روزمره به طور روزافزونی مرتبط و وابسته به فناوری اطلاعات هستند. جامعۀ اطلاعاتی «گرایش­‌ها و تنش­‌ها» را برای گروه­‌های دینی ارایه می‌­کند.
«اطلاعات» مدخل دایرةالمعارف بحث می‌­کند که پیام­های دینی به عنوان یک وسیله‌­ای است که موجب تکثر اطلاعات دینی می‌­شود. مدخل «جامعۀ اطلاعاتی» به ما می‌­آموزد که اطلاعات در اینترنت اساساً دربارۀ موضوعات دینی خاص است.

افزایش فضاهای دینی
مرزهایی که یک سنت اعتقادی را از سنت دیگر جدا می‌­کند بیشتر نامفهوم و نامشخص است. در مدخل «فضاهای دینی [۴]» ما دربارۀ رشد استقلال شخصی در پرستش دینی می‌آموزیم و اینکه چگونه رسانۀ جمعی اشکال سنتی پرستش تکمیل می‌­کند.

پیدایش پست‌مدرن یا دین فرهنگی
نه تنها افراد با فرهنگ­‌های دینی مختلفی بلکه اجتماعات دینی غیرسنتی نیز در حال ظهور هستند. این توسعه ابعاد ارتباطاتی دارند. غرایز دینی به سمت دیگر بخش فرهنگ گسیل هستند، بخشی که در آن احساس دینی شکوفا شده است و تاثیر زیادی بر افراد جامعه دارد. ابعاد شعایری، نشانه­‌شناختی و اجتماعی دین در رسانه­‌های فرهنگ عامه نظیر راک، موسیقی، تلویزیون و فیلم یافت می‌­شود. این نوع دین پست‌مدرن است که با موسسات در ارتباط می‌‌باشد و بیرون از مکان­‌های مذهبی سنتی فعالیت می‌­کنند.

دین فعالیت­‌ها شبیه آنچه است که به عنوان دین عامه، دین محلی [۵] و دین فرهنگی توصیف می‌­شود. در فرایند پست‌مدرن شدن تعاریف ارتباطات و دین توسعه و تغییر یافته است و مدخل­‌هایی نظیر «روحانی»، «داستان»، «ویدئو موسیقی» و... وارد واژگان ارتباطات دینی شده است که اشارۀ مستقیم به بعد معنوی زندگی فرهنگی اشاره می‌­کند.

جنبش سواد رسانه­‌ای دینی
تاثیر سکولاریسم بر رسانه جمعی یکی از مسائل فرقه‌­های معاصر است که هر فرقه یا مذهبی راهنمای کاربرد رسانه برای خود دارد، آن‌ها مهارت­‌های انتقادی را به اعضا آموزش می‌دهند و تعدادی از رسانه­‌ها را تحریم می‌­کند. در این دایرة­المعارف چند مدخل نظیر «سواد رسانه‌­ای»، «فعال رسانه­‌ای» و... وجود دارد که فهم عمیق رسانه را ممکن می‌­سازد..

فرا‌تر از تورق: دایرةالمعارفی برای یک تخیل پژوهشی
مدخل­‌های «دایره المعارف دین، ارتباطات و رسانه» پژوهش در زمینۀ جامعۀ اطلاعاتی، فضاهای دینی، رسانۀ فرهنگی و جنبش سواد رسانه‌­ای را آسان می‌­سازد، همچنین «قدرت تخیل پژوهشی [۶]» یا فرایند تلفیق اطلاعات برای پاسخ پرسش­‌های جدید پژوهش‌­های آتی را توسعه می‌­دهد، پرسش­‌هایی که موجب توسعه و رشد رشتۀ علمی ارتباطات دینی می‌­شود.

اطلاعات کتاب‌شناختی:
استوت، دنیل ای، دایرةالمعارف دین، ارتباطات و رسانه، انتشارات روتلج، سال ۲۰۰۶

Stout، Daniel A. Encyclopedia of religion، communication، and media. Vol. 8. Routledge، 2006

پی‌نوشت‌ها:
[1] Religion and Mass Media: Audiences and Adaptations
[2] Media and Religion: Foundations of an Emerging Field
[3] Religion and Popular Culture: Studies on the Interaction of Worldviews
[4] Marketplace Religion
[5] Vernacular Religion
[6] Research Imagination


کد مطلب: 1162

آدرس مطلب: http://tarjomaan.com/barresi_ketab/1162/

ترجمان
  http://tarjomaan.com