فلسفۀ سیاسی
نگاهی به کتاب «مباحثی در فلسفۀ سیاسی معاصر» نوشتهٔ دِرِک ماتراوِرز و جان پایک
شنبه ۷ ارديبهشت ۱۳۹۲ ۰۱:۵۰
 
 
دو استاد اُپن یونیورسیتی انگلیس در کتاب‌شان تلاش کرده‌اند در جنبش‌های اصلی ایجادشده در حوزۀ فلسفۀ سیاسی دو دهۀ اخیر کنکاش کنند. ماتراورز و پایک در انجام این مهم از مقالات متفکرانی همچون جرالد کوهن، جان رالز، استیون لاکس، یون الستر، رابرت نوزیک، اندرو لوین و... استفاده کرده‌اند.
تخمین زمان مطالعه : ۴ دقيقه
 
 

این کتاب مجموعه‌ای است از مقالات برجسته درباب مسائل بنیادین فلسفی، ازجمله ماهیت ناسیونالیسم، دمکراسی و... و در واقع منعکس‌کنندۀ وضعیت فلسفۀ سیاسی معاصر و توسعۀ این حوزۀ توصیف اجتماعی، عدالت توزیعی، لیبرالیسم و جامعه‌گرایی، شهروندی و مسئلۀ چندفرهنگی در دو دهۀ اخیر است. ماتراورز و پایک با تألیف این کتاب سعی کرده‌اند در جنبش‌های اصلی ایجادشده در حوزۀ فلسفۀ سیاسی دو دهۀ اخیر کنکاش کنند. این دو در انجام این مهم از مقالات متفکرانی همچون کوهن، جان رالز، استیون لاکس، یون الستر، اریک الین رایت، اندرو لوین، الیوت سوبر، رابرت نوزیک، هری فرانکفورت و درک پارفیت استفاده کرده‌اند. مجموعه مقالات حاصل را که منتخبی از نظریات متفکران برجستۀ این حوزه را در بر گرفته است، می‌توان کوششی موفق ارزیابی کرد. این مقالات در قالب هفت بخش اصلی تقسیم‌بندی شده‌اند. سه مقالۀ اول اختصاص یافته است به مسائل بنیادین فلسفی که رویاروی نظریۀ سیاسی قرار دارند.

مسائل محوریِ مطرح‌شده در این سه مقاله عبارت‌اند از فلسفۀ توصیف اجتماعی، اندیشۀ عدالت توزیعی و مباحثی کلی دربارۀ مسئله لیبرالیسم یا جامعه‌گرایی. چهار بخش انتهایی به مسائل خاصی اختصاص یافته که امروزه نظریه‌پردازان با آن مواجه‌اند؛ ازجمله مفهوم شهروندی، ناسیونالیسم، ماهیت دمکراسی و پیشرفت‌هایی که در حوزۀ نظریاتِ مجازات حاصل شده است. هر یک از مقالات با مقدمه‌ای کوتاه در قالب مقاله‌ای دیگر آغاز شده که مفاهیم محوری و سؤالات مطرحی را خاطرنشان می‌سازد که باید مد نظر مخاطب قرار گیرند. این کتاب در واقع به‌عنوان اولین یا دومین منبع مطالعه برای دانشجویان واحدهای نظریۀ سیاسی معاصر تألیف شده است.

بخش اول با عنوان «فلسفۀ توصیف اجتماعی» به «مارکسیسم، کارکردگرایی و نظریۀ بازی؛ فردگرایی روش‌شناسانه» یون الستر مربوط است. الستر در این مقاله ادعا می‌کند که فردگراییِ روش‌شناسانه به ما کمک می‌کند از خطاهایی اجتناب کنیم که به‌خاطر فقدان توجه به عملکرد بین‌المللی یک موضوع، به‌طور ذاتی در کارکردگرایی وجود دارد. الستر درعوض نظریۀ بازی را به‌عنوان جایگزینی برای کارکردگرایی عرضه می‌کند. اما کوهن در جواب به این ادعای الستر سعی می‌کند از توضیحات کارکردی در قالب ماتریالیسم تاریخی دفاع کند. وی اضافه می‌کند که توضیحات کارکردی همواره قابل‌دفاع خواهند بود؛ به شرط آنکه بر حسب حقایق غیروابسته به موقعیت تحلیل شوند. سایر مقالات بخش اول عبارت‌اند از «فردگرایی روش‌شناسانه» استیون لوکس و «مارکسیسم و فردگرایی روش‌شناسانه» اریک الین رایت، اندور لین و الیوت سوبر. ماتراورز و پایک در بخش دوم با عنوان «عدالت توزیعی»، سخن را با آنارشی، دولت و اتوپیای رابرت نوزیک آغاز می‌کنند. سپس نظریات رالز مطرح می‌شود. آنگاه می‌رسیم به مخالفت‌های نوزیک، هری فرانکفورت و کوهن با برداشت رالز از عدالت توزیعی. آخرین مقاله در این بخش با نام «برابری و اولویت» متعلق است به دِرِک پارفیت. وی در این مقاله دیدگاهی متفاوت به این موضوع مطرح می‌کند. پافیت به برداشت توماس ناگل از مفهوم برابری می‌پردازد و آن را مثالی از اولویت‌گرایی قلمداد می‌کند و نه تساوی‌طلبی.

سومین بخش از این کتاب با عنوان «لیبرالیسم و جامعه‌گرایی» بخشی است که بیش از همه به نقاط محوری اختلاف میان دو دیدگاه پرداخته است. نویسندگان در این بخش کار خود را با منتخبی از لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت مایکل سندل و مقالۀ سال ۱۹۸۹ جان رالز با عنوان «دامنۀ سیاسی و اجماع همپوشان» آغاز کرده‌اند. در چهار بخش باقی‌مانده نیز ماتراورز و پایک به مشکلات موضوعی‌ای می‌پردازند که به‌گمانشان مضامینی در سیاست عمومی دارند. در این بخش، از منتخب مقالات آریس ماریون یانگ تحت عنوان «عدالت و سیاست‌های تفاوت» استفاده شده است. سه بخش آخر پیشنهادهایی برای کاربرد نظریاتی است که در سه بخش نخست مطرح شده‌اند.

در واقع می‌توان گفت به‌جز کاستی‌هایی اندک، کوشش ماتراورز و پایک در ارائۀ طرحی کلی از وضعیت فلسفۀ سیاسی معاصر بسیار مفید و موفق بوده است؛ اما می‌توان گفت یکی از بخش‌هایی که در این کتاب به‌خوبی بررسی نشده، نقد فمینسم بر لیبرالیسم است. برای مثال جای خالی نقد سوزان مولر اُکین بر نظریات رالز در این کتاب از نظر هیچ استادی پوشیده نخواهد ماند؛ گرچه با توجه به حجم کمِ کتاب شاید بتوان چنین حذفیاتی را توجیه کرد.

اطلاعات کتاب‌شناختی:
ماتراوِرز، دِرِک و جان پایک. مباحثی در فلسفۀ سیاسی معاصر، انتشارات راتلِج، ۲۰۰۳
Matravers، Derek، and Jonathan Pike، eds. Debates in contemporary political philosophy: an anthology. Routledge، 2002

کد مطلب: 729