سینما و سیاست
بالیوود سینمای جهان جنوب است، تصویری خنده‌دار از هالیوود در اتاق آیینه
دوشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۵ ۱۳:۰۰
 
معمولاً بالیوود را با تصاویر اغراق‌آمیز و رقص‌های شاد می‌شناسیم: سینمایی تجاری، عامه‌پسند و نازل با روایت‌هایی ساده و تکراری. اما آیا می‌توان به بالیوود طوری دیگر هم نگاه کرد؟ اگر با خودمان روراست باشیم، اکثرمان حداقل یک بار تحت‌تأثیر «فیلم‌هندی» قرار گرفته یا حتی پای آن اشک ریخته‌ایم. اگر هم این‌طور نبوده، حداقل از شگفتی‌های آن و شدت علاقۀ سایرین متعجب شده‌ایم. آتیش تسیر، ژورنالیست سرشناس هندی تبار، می‌گوید یک بار برای همیشه باید در رابطه‌مان با بالیوود تجدیدنظر کنیم.
تخمین زمان مطالعه : ۶ دقيقه
 
عکس تزئینی است
 

نیویورک‌تایمز — ماه گذشته، در عصر روزی گرم و جهنمی داخل سینمایی در میدان تایمز، بلندبلند گریه می‌کردم. مشغول تماشای «سلطان» بودم، فیلم پرزرق‌وبرق و تقریباً سه‌ساعتۀ بالیوودی که ماه ژوئیه اکران شد و تا الآن از پرفروش‌ترین فیلم‌های هندی بوده است.

دارم برای همیشه دربارۀ رابطه‌ام با بالیوود تجدیدنظر می‌کنم. فیلم‌های بالیوودی درآنِ‌واحد اُپرایی، تجاری و شوونیستی هستند. من خود را استادِ احساساتیْ ظریف‌تر می‌دانم و ملودرام‌هایی که می‌کوشند، «همۀ زندگی را در خود بگنجانند»، مایۀ تعجب من می‌شوند. به‌هرحال آن روز عصر، آنجا بودم و محو تماشای این فیلم بهیموتی۱، فیلمی با رقص‌های شاد دربارۀ کشتی‌گیر سابق المپیک که اهل شهرستانی کوچک بود و تلاش می‌کرد در کسوت مبارزی در تلویزیون، جایگاه قبلی خود را در شهری بزرگ بازیابد. سه ساعت بعد، آشفته و داغون بودم.

ماجرا را با دوست نویسنده‌ای در میان گذاشتم و او سعی کرد مرا دلداری دهد. پرسید «چقدر از گریه‌هایت در هنگام تماشای (سلطان) به خاطر دلتنگی برای هند بود؟» هیچی، متأسفانه. تنها چند هفته بود که از هند آمده بودم. به‌علاوه، در هند هم که هستم پای فیلم‌های بالیوود اشک می‌ریزم. برایش نوشتم «این فیلم‌ها من را تحت تأثیر قرار می‌دهند و نمی‌توانم جلوی خودم را بگیرم.»

این قالب هنری مردمی و برجسته، عمیق‌ترین تنش‌های جامعه را روی پرده می‌آورد و این تنش‌ها به‌شدت تأثرانگیزند. در غرب، زمانی کارِ جان‌فرسا، موضوع اصلی رمان‌ها بود- از جمله در آثار دیکنز و بالزاک. اما در هند، بالیوود تنها به تنش‌های درونی، خطاها و ناسازگاری‌های جامعۀ ما می‌پردازد.

زیر پوشش ترانه و پی‌رنگ، رگه‌های مسئله‌ای بسیار جدی به چشم می‌خورند. این را نه در برخورد با قهرمان بلکه در برخورد با ضدقهرمان درمی‌یابیم. ضدقهرمان بالیوودی تجسم چیزی است که به اعتقاد هندیان، خاطر هند را می‌آزارد.

زیر پوشش ترانه و پی‌رنگ، رگه‌های مسئله‌ای بسیار جدی به چشم می‌خورند
سالیان درازی است که استعمارگران بریتانیایی با سرهای تراشیده و چشمان آبی سرد، مالکان فئودال هرزه، کله‌گنده‌های مواد مخدر با عینک‌های آفتابی کهربایی، سیاستمداران فاسد با کورتا۲های سفید آهاردار و به‌طور طبیعی تروریست‌هایی از هر طبقه در شمار ضدقهرمان‌ها بوده‌اند. اما در مجموعه‌ای از فیلم‌های اخیر، ضدقهرمان در قالب شیاطین درونی در خود هند درآمده است زیرا این کشور در حال انتقالی پررنج به مدرنیتۀ جهانی است.

در «سلطان»، اگر ضدقهرمانی را متصور شویم، آن ضدقهرمان، فرهنگِ نمایندگی‌ها و برندها است که در بیست‌وپنج سال گذشته طرح کلی جامعه‌ای مدرن را به هند آورده است. شخصیت اصلی که عنوان فیلم از او گرفته شده و ماجرای لیگ تلویزیونی هنرهای رزمی، تمثیل جامعه‌ای است که می‌کوشد تُرک‌تازی تأثیرات بیگانه را در خود هضم کند.

در هر حوزه‌ای از زندگی، از رویدادهای ورزشی تا شبکه‌های تلویزیونی، پیله‌وری تا رستوران‌داری و حتی اتاق‌های فکر، مجلات و نشر، مدرنیتۀ پیش‌ساخته وارد هند می‌شود. این کشور در مسیر بازسازی خود طبق الگوی غرب است. مجموعۀ فیلم‌های بالیوودی اخیر روی خشونت و تحقیر (و خشم) دست می‌گذارند؛ این ویژگی‌ها جامعه‌ای قدیمی را همراهی می‌کنند که برای قرار گرفتن در قالبِ دیگری، خود را بازسازی می‌کند.


سلمان خان در «سلطان»

در «سلطان» مردی که لیگ تلویزیونی هنرهای رزمی را به هند می‌آورد، از نخبگان انگلیسی‌زبان پولدار این کشور است. او واژه‌هایی مثل «برو»۳ (رفیق) و «دود»۴ (یارو) را به کار می‌برد و بی‌شک در ایالات متحده به دانشگاه رفته است. وی از بی‌تمایلی کشورش برای پذیرش لیگ، سرخورده است. در اوایل فیلم، پدرش که قرار است بدانیم در کشور خود کمتر از یک بیگانه است، او را می‌نشاند و درسی به او می‌دهد. پدر دربارۀ ضرورت تصاحب این لیگ به دست هند سخن می‌گوید.

وی لیگ را به‌عنوان استعاره‌ای از کشور به کار می‌برد و می‌گوید «آیندۀ درخشانی دارد اما تو آن را نمی‌بینی. ولی آیندۀ این لیگ در دست مردان سفید نیست.» سپس، وقتی از ضرورت القای مدرنیته در هند حرف می‌زند، احساسی عمیقاً آزاردهنده را به زبان می‌آورد، نوعی خشم که در جوامعِ در معرض اثرگذاریِ بیگانه سر برمی‌آورد.
در امریکا، برای کسی مهم نیست که انتقال فرهنگ جهانی چه احساسی در آن‌سوی جهان برمی‌انگیزد
او می‌گوید: «سکوهای آن ورزشگاه تنها زمانی پر از تماشاچی می‌شوند که یک هندی، مردان سفیدپوست را مشت‌باران کند.»

گسترۀ بالیوود بسیار فراتر از هند است. این ملودرام‌ها که به‌زعم اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها زننده هستند، در کوالالامپور و قاهره بسیار مورد پسندند. این سینمای جهان جنوب است، تصویری خنده‌دار از هالیوود در اتاق آیینه.

در امریکا، برای کسی مهم نیست که انتقال فرهنگ جهانی –که درواقع فرهنگ آمریکایی است- چه احساسی در آن‌سوی جهان برمی‌انگیزد. اما این روند خنثی نیست. این انتقال، ناآرامی‌هایی عمیق بر جا می‌گذارد و جامعه، آداب‌ورسوم، ارزش‌ها و روابط آن را بازآرایی می‌کند. واژۀ «اعتمادبه‌نفس» بارها و بارها در «سلطان» به کار می‌رود و به آسیبی اشاره دارد که جامعه‌ای قدیمی در تلاش برای جذب فرهنگ بیگانه و هم‌زمان تلاش برای وفاداری به خود و حفظ اصالت، از سر می‌گذراند.

بالیوود را بدین خاطر دوست دارم که یگانه رسانۀ جمعی‌ای است که می‌توان انعکاس این نگرانی‌ها را در آن دید. در عصری زندگی می‌کنیم که افراطی‌گری اسلامی، حدی از خشم تمدنی را از خود نشان داده که دیگر دست‌یافتنی نیست. فیلم‌های بالیوودی مانند «سلطان» به یاد می‌آورند که خشم ناشی از احساس محاصرۀ فرهنگی تنها محدود به جهان اسلام نیست. چیزی نفهمیدنی هم نیست.

آن روز عصر که در آخرین روز نمایش محدود «سلطان» در منهتن داشتم از ته دل گریه می‌کردم، فهمیدم چیزی را تماشا می‌کردم که برای بخش زیادی از بشریت، سینمای تجاری بود ولی در این مرکز قدرت غربی که من آن را تماشا می‌کردم، کاملاً حاشیه‌ای و دور از مرکز محسوب می‌شد.


پی‌نوشت‌‌ها:
* این مطلب در تاریخ ۲۴ آگوست ۲۰۱۶ با عنوان Why Do I Love Bollywood در وب‌سایت نیویورک‌تایمز منتشر شده است و وب‌سایت ترجمان در تاریخ ۲۲ آذر ۱۳۹۵ این مطلب را با عنوان چرا عاشق بالیوود هستیم؟ ترجمه و منتشر کرده است.
* آتیش تسیر نویسندۀ حوزۀ نظر است و اخیراً رمان اوضاع آن‌طور که بود را به رشتۀ تحریر درآورده است.
[۱] بهیموت نام حیوانی خیالی است. کلمه در اصل عبری است و نام آن دلالت بر بزرگی و قدرتمندی جانور دارد. بهیموت، به استعاره از اشیاء غول‌پیکر نیز به کار برده می‌شود. (ویکی‌پدیا)
[۲] بالاپوشی برای زنان و مردان در هند و برخی دیگر از کشورهای آسیای جنوبی.
[۳] bro
[۴] dude

کد مطلب: 8276
 


 
متینی فر
۱۳۹۵-۰۹-۲۲ ۱۶:۰۲:۵۳
به نظر می آید ترجمه این متن در جهت تایید فیلم" سلام بمبئی " است. شاید هم تاثیر وتاثر فضای عمومی سینمای این روزهای ایران ضرورت این ترجمه را ایجاد کرده است. در هر صورت این نمونه ای است از نقش مسائل اجتماعی در جهت دهی به ذهن مترجم، نویسنده یا... (1323)
 
گلزار
United States
۱۳۹۵-۰۹-۲۳ ۱۴:۴۸:۰۶
مگه فیلم بمبیی چه ایرادی داره که نباید تایید بشه؟!
این همه بودجه سرف ساختن فیلمای غم انگیز و مذخرف سفارشی مث معراجی ها و یتیم خانه و این جور چیزا میشه اهالی اندیشه!! سکوت میکنن. اونوقت یه فیلم شاد و رقصی که ساخته میشه، همه جبحه میگیرن.
واقعا که
خیلی خوب کاری کردی تایید کردی ترجمان. آفرین (1335)
 
ندیده
۱۳۹۵-۰۹-۲۴ ۱۵:۰۳:۲۳
ندیده قضاوت نکنید
یتیم خانه ایران فیلمی فاخراست
وبودجه آن هم ازداعش و...نیامده است (1338)
 
امیر
Norway
۱۳۹۵-۰۹-۳۰ ۱۸:۵۶:۵۷
با احترام به فیلم سلام بمبئی و تمام فیلم های شاد ایرانی. نمی توان گفت که تمام فیلم ها حتما باید شاد باشند و ساختن فیلم تلخ کار بدی است.
بنده فیلم سینمایی معراجی ها را ندیدم و در نتیجه در مورد آن نظری نمی دهم ولی فیلم یتیم خانه ایران را دیده ام و به نظرم فیلم خوب و مهمی پیرامون تاریخ ایران است. (1370)
 
حمید رحیمی نژاد
۱۳۹۵-۱۲-۲۵ ۱۱:۴۱:۳۴
یتیم خانه شاید فاخر باشد اما فیلم نیست !
با کمال احترامی که به ابوالقاسم طالبی دارم اما یتیم خانه اصلا سیر داستانی منظمی نداشت (1775)
 
عطیه
۱۳۹۵-۱۲-۲۵ ۱۲:۱۶:۵۹
دوست عزیز دلیل مخالفت با فیلم سلام بمبئی نه «شاد و رقصی بودن»! که کیفیت پایین ، شلختگی و بی محتوایی اون هست، سرشار از کلیشه خیلی تکراری صرفا برای فروش بیشتر ، این فیلم برای پول درآوردن ساخته شده،مثل خیلی از فیلمهای دیگه پس توقع نداشته باشید صرفا به خاطر شادبودن مورد قبول باشه،
در ضمن جبهه درسته (1776)
 
سطحی نگر کوته اندیش
۱۳۹۵-۰۹-۲۲ ۱۸:۰۵:۴۸
همین مونده دیگه.
کار به جایی رسیده که توی رسانه ای که ادعای ترویج علوم انسانی داره، به صورت زیرپوستی گرایش به فرهنگ زرد و هنر زرد و اندیشه زرد تبلیغ و تشویق میشه.
تلاش شما برای تبدیل مردم به سطحی نگران کوته فکر ستودنیه واقعا. (1330)
 
امیر
Norway
۱۳۹۵-۰۹-۳۰ ۱۸:۵۲:۳۸
شما مطمئنید مطلب را خوانده اید؟
اتفاقا کاملا برعکس است. یعنی نویسنده تلاش می کند نگاه ما را به فیلم های هندی که آن ها را فیلم هایی صرفا احساسی و زرد می دانیم عوض کند و بگوید که پشت این فیلم ها نیز تفکر و فرهنگ وجود دارد و می توان با نگاه تحلیلی به این فیلم ها نگریست.
این یعنی تلاش برای تشویق مردم به دوری از سطحی نگری و تفکر پیرامون پیام واقعی هر چیزی حتی فیلم های به ظاهر سطحی هندی. (1369)
 
۱۳۹۵-۱۲-۲۵ ۱۱:۳۳:۴۳
متاسفانه ملت ما هرگز اندیشه مستقلی ندارند و تجمل برای انها تصمیم میگیرند اگر فیلمی جایزه جهانی بگیرد .ناگهان تحلیل گر لن فیلم میشوند و از هر سکانس ان دریای از فلسفه بیرون میکشند .اما ملت ما الان همان حکایت شترگاوپلنگی است که نمیداند چه میخواهد و چه میکند و اینده اش چیست .صبح تا شب پای برنامه های بی محتوای خوانندگی مینشیند و اخر شب میگوید چه قدر اوضاع بد است.احتمالا بعدش پستی هم درمورد انسان دوستی و حقوق برابر میزند . (1773)