شنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۳ ۱۶:۴۰
 
فلسفۀ تکنولوژی یکی از شاخه‌های در حال رشد فلسفه است. این شاخه از فلسفه در ایران کمابیش ناشناخته است و آثار نادری در این حوزه در ایران منتشر شده‌اند. بخش بزرگی از کتاب‌های ترجمه شدۀ مذکور متونی مقدماتی و مروری هستند و بسیاری از متون تأثیرگذار و کلیدی، چه متعلق به سده‌های پیشن و چه مربوط به دهه‌های اخیر به مخاطبان فارسی‌زبان معرفی نشده‌اند. با توجه به این نقصان، هدف پرونده فلسفۀ تکنولوژی ترجمۀ مجموعه‌ای از مقالات و فصول از کتاب‌های معاصر در این شاخه از فلسفه است. امید می‌رود که ترجمۀ مقالات دست اول و تأثیرگذار در حوزۀ فلسفۀ تکنولوژی موجب تعمیق و بسط ادبیات فارسی‌زبان موجود در این حوزه شود و فرصت‌هایی را برای اندیشیدن دربارۀ این جنبۀ کلیدی از زندگی معاصر فراهم آورد.
تخمین زمان مطالعه : ۶ دقيقه
 
نمایی ماندگار از ۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی اثر استنلی کوبریک که با موضوعاتی از قبیل تکامل بشر، تکنولوژی، هوش مصنوعی و... سر و کار دارد.
 
فلسفۀ تکنولوژی یکی از شاخه‌های در حال رشد فلسفه است. این شاخه از فلسفه از جمله بدین دلیل جالب توجه است که تکنولوژی یکی از جنبه‌های مهم زندگی مدرن به شمار می‌آید. این اهمیت در دوره‌ای که یکی از رقابت‌های اصلی کشورهای جهان بر سر دستیابی به تکنولوژی‌های برتر است و تأثیرات گستردۀ تکنولوژی بر حوزه‌های مختلف زندگی بشر به روشنی دیده می‌شود، آشکار می‌نماید.

تأملات فلسفی دربارۀ تکنیک از دورۀ باستان مطرح شده‌اند و پس از شکل‌گیری تکنولوژی‌های جدید و جوامع تکنیکی، متفکران مختلفی در قرون اخیر این گونه تأملات را ادامه و بسط داده‌اند. با این حال، فلسفۀ تکنولوژی به لحاظ تاریخی در پس انبوه مکتوبات در حوزۀ فلسفۀ علم از یک سو و اندیشه‌های فرهنگی و اجتماعی دربارۀ تکنولوژی از سوی دیگر، تا حد زیادی نادیده گرفته شده است. اما، در نیمۀ دوم قرن بیستم، متفکران مختلفی با پس‌زمینه‌های حرفه‌ای و نیز رویکردهای متفاوت این شاخه را توسعه دادند. رویکردهای فلسفی مختلف از پدیدارشناسی و نظریۀ انتقادی گرفته تا پراگماتیسم و فلسفۀ تحلیلی هر یک در توسعه این شاخه نقش داشته‌اند. در عین حال، به دلیل تعامل مداوم تکنولوژی با حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی، مباحث فلسفۀ تکنولوژی کماکان پیوند آشکاری با مباحث اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دربارۀ تکنولوژی دارند.

این شاخه از فلسفه در ایران کمابیش ناشناخته است. در دهه‌های گذشته، به جز اثر تألیف و ترجمه‌ای پیشروانۀ شاپور اعتماد با عنوان فلسفۀ تکنولوژی (منتشر شده در سال ۱۳۷۷) و یک شماره از مجلۀ ارغنون با عنوان «فرهنگ و تکنولوژی» (منتشر شده در سال ۱۳۸۳) آثار نادری در این حوزه در ایران منتشر شده‌اند. در سال‌های اخیر چند کتاب دیگر به فارسی ترجمه و تألیف شده‌اند که ادبیات موجود در این زمینه را قدری گسترش داده‌اند. این کتاب‌ها عبارت‌اند از:

♦ فلسفۀ تکنولوژی چیست؟، نوشتۀ کارل میچام (انتشار متن اصلی در ۱۹۸۹)، ترجمۀ مصطفی تقوی، ‌ یاسر خوشنویس و پریسا موسوی، انتشارات ایران، ۱۳۸۸ (چاپ دوم، انتشارات سروش، ۱۳۹۲)

♦ آموزش دربارۀ تکنولوژی: درآمدی بر فلسفۀ تکنولوژی برای غیر فیلسوفان، نوشته مارک‌ دووریس (انتشار متن اصلی در ۲۰۰۵)، ترجمۀ مصطفی تقوی و محبوبه مرشدیان، انتشارات دانشکده صداوسیما، ۱۳۹۰

♦ فلسفۀ تکنولوژی دن آیدی: پاسخی به دترمینیسم تکنولوژیک، نوشتۀ حسن کاجی، انتشارات هرمس، ۱۳۹۱

♦ رویکردی در فلسفۀ تکنولوژی: از مصنوعات تکنیکی تا سیستم‌های اجتماعی‌ـ‌ تکنیکی، نوشته پیتر ورماس، پیتر کروس، ایبو وَن دی‌پول، مارتین فرانسن و ویبو هوکس (انتشار متن اصلی در ۲۰۱۱)، ترجمۀ مصطفی تقوی و فرخ کاکائی، انتشارات آمه، ۱۳۹۱

♦ مقدمه‌ای بر مطالعات علم و تکنولوژی، نوشتۀ سرجیو سیسموندو (انتشار متن اصلی در ۲۰۱۰)، ترجمۀ یاسر خوشنویس، انتشارات سروش، ۱۳۹۲

♦ درآمدی بر فلسفۀ تکنولوژی، نوشته وَل دوسک (انتشار متن اصلی در ۲۰۰۶)، ترجمۀ مصطفی تقوی، مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی، ۱۳۹۳

بخش بزرگی از کتاب‌های ترجمه شدۀ مذکور متونی مقدماتی و مروری هستند و کتاب تألیفی نیز به رویکرد دان آید، یکی از فلاسفۀ تکنولوژی معاصر، می پردازد. بدین ترتیب، بسیاری از متون تأثیرگذار و کلیدی، چه متعلق به سده‌های پیشن و چه مربوط به دهه‌های اخیر به مخاطبان فارسی‌زبان معرفی نشده‌اند. با توجه به این نقصان، هدف پرونده فلسفۀ تکنولوژی ترجمۀ مجموعه‌ای از مقالات و فصول از کتاب‌های معاصر در این شاخه از فلسفه است. این پرونده به مسائل زیر می پردازد.

تمهید: در ابتدا، دو مقاله از هانس یوناس و فیلیپ بری به چیستی فلسفۀ تکنولوژی و مسائل و رویکردهای کلیدی‌ای که در این حوزه پی گرفته می‌شوند، می‌پردازند. سپس، چشم‌اندازهایی تاریخی دربارۀ دیدگاه‌های مختلفی که دربارۀ تکنولوژی از دورۀ باستان تا دورۀ معاصر مطرح شده‌اند در آثاری از کارل میچام، لوئیس مامفورد، مری تایلز و هانس اُبردیک بررسی می‌شوند. می‌توان رویکردهایی خوش‌بینانه و بدبینانه را نسبت به تکنولوژی در طول تاریخ تشخیص داد. این دو رویکرد به همراه برخی دیدگاه‌های دیگر در آثار مذکور تحلیل و ارزیابی می شوند.

گام مهمی از بحث دربارۀ تکنولوژی پرداختن به این پرسش است که «تکنولوژی چیست؟» مقالاتی از کلاین، ژاک الول، میچام و شاتزبرگ به تعریف تکنولوژی اختصاص دارند. همچنین، آثاری از هانس رادر، تایلز و ابردیک رابطۀ میان علم و تکنولوژی را که پیوند نزدیکی با یکدیگر دارند، بررسی می‌کنند.

موضوعات معرفت‌شناسی و وجودشناسی تکنولوژی مباحثی هستند که در دو دهۀ گذشته بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. همچنانکه اشاره شد، فلسفۀ تکنولوژی تا مدت‌ها ذیل فلسفۀ علم و به عنوان بحثی فرعی پی گرفته می‌شد، پرداختن به تکنولوژی به عنوان امری متمایز از علم که شایستۀ مطالعۀ مستقل است، ادبیات حوزه معرفت‌شناسی و وجودشناسی تکنولوژی را بسط داده است. در این بخش، آثاری از ویبو هوکس، جوزف پیت، لاوسون کلایو و پیتر کروس ترجمه خواهند شد.

رویکرد مهمی در فلسفۀ تکنولوژی که از مقالۀ مشهور مارتین هایدگر با عنوان «پرسشی در باب تکنولوژی» نشأت می‌گیرد، پدیدارشناسی تکنولوژی است. مقالاتی از دان آید، آلبرت بورگمان و پیتر پاول فربیک پدیدارشناسی و پساپدیدارشناسی تکنولوژی را معرفی می‌کنند و بسط می‌دهند.

در کنار تأملات فلسفیِ کمابیش انتزاعی دربارۀ تکنولوژی به عنوان یک کل، رویکردهایی در مطالعات علم و تکنولوژی به مطالعۀ خردنگر تکنولوژی‌های خاص تمایل نشان می‌دهند. مقالاتی از تِرِور پینچ و ویبه بایکر، ویلیام رابین و دیوید اِج و برونو لاتور به تشریح این رویکردها می‌پردازند. مقالۀ نقادانه‌ای از لانگدن رویکردهای خردنگر در مطالعات تکنولوژی را ارزیابی می‌کند. دیدگاه‌های دیگری نیز در بسط فلسفۀ تکنولوژی حضور داشته‌اند. مقاله‌هایی از وندی فاولکنر و مارتین فرانسن به ترتیب به رویکرد فمیستی و رویکرد تحلیلی در فلسفۀ تکنولوژی می‌پردازند.

همچنانکه اشاره شد، تکنولوژی پیوند نزدیکی با جامعه دارد. به همین دلیل، بخش مهمی از مباحث فلسفی دربارۀ تکنولوژی به مباحث جامعه‌شناختی، اخلاقی و سیاسی ارتباط می‌یابند. مقالاتی از اندرو فینبرگ و یورگن هابرماس چهارچوبی را برای بحث دربارۀ تکنولوژی و جامعه شکل می‌دهند. سپس به دو موضوع کلیدی «بی‌طرفی تکنولوژی» با ترجمۀ مقالاتی از نورمن بالابانیان، ایمانوئل مستن و لانگدن وینر و «جبریت تکنولوژی» با ترجمۀ مقالاتی از ژاک الول، رابرت هیلبرونر و سَلی وات پرداخته خواهد شد. علاوه بر این، مقالاتی از بایکر، شیلا یاسانف، اون سلینگر، چالز تورپ، تامس هیوز، جودی وایسمن و دیوید کاپلان جنبه‌های مختلف رابطۀ تکنولوژی و سیاست را بررسی می‌کنند. همچنین، مقالاتی از دانیل سارویتز، لری بل، ویم اسمیتز، رابرت اسکلاو و دیوید هس به تأثیرات تکنولوژی بر حوزۀ عمومی می‌پردازند.

رابطۀ تکنولوژی و هنر نیز از منظر فلسفی قابل بررسی است. مقالاتی از کورت هوبنر، انتونی اوهیر، دایان والدمن و رابرت ویتکین به این حوزه اختصاص دارند. همچنین، مقالاتی در حوزه‌های اخلاق و تکنولوژی و دین و تکنولوژی در دست گزینش هستند که به مجموعه افزوده خواهند شد.

امید می‌رود که ترجمۀ مقالات دست اول و تأثیرگذار در حوزۀ فلسفۀ تکنولوژی موجب تعمیق و بسط ادبیات فارسی‌زبان موجود در این حوزه شود و فرصت‌هایی را برای اندیشیدن دربارۀ این جنبۀ کلیدی از زندگی معاصر فراهم آورد.
کد مطلب: 7170
 


 
ابوطالب
۱۳۹۴-۰۳-۲۴ ۱۷:۵۲:۰۲
ممنونم از سایت وزین و پربارتون..توی فضای مجازی سایتهای فارسی زبان که به انتشار مطالب جدی و دسته اول می پردازن واقعا کمه..امیدوارم موفق باشید.. (274)
 
ابوطالب
۱۳۹۴-۰۸-۰۴ ۱۸:۰۶:۲۸
ای کاش لطف میکردید و املای انگلیسیه اسم ها و مقالات رو هم میگذاشتید.. (397)
عنوان انگلیسی مقالات در فایل pdf ضمیمه درج شده است.