پنجشنبه ۱۵ آبان ۱۳۹۳ ۱۰:۲۲
 
"دُرزی ها" از فرق اسرارآمیز و درون گرای منطقه شامات هستند که برخی آنان را مسلمان و برخی دیگر آنان را کافر می دانند.
تخمین زمان مطالعه : ۱۳ دقيقه
 
 

مقدمه
دُرزی‌ها فرقه‌ای عمدتاً درون گرا هستند و طی حدود هزار سال که از حیات آنان می‌گذرد نسبت به جمعیت محدودی که دارند تأثیرات مهم و به سزایی را در تاریخ برجا گذاشته‌اند.

آنان در بین اعراب به دروز معروف هستند که صیغه جمع دُرزی است. اغلب دُرزی‌ها در فلسطین، سوریه و لبنان سکونت دارند و در هرکدام از این کشور‌ها جامعه و مؤسساتی خاص خود را دارا هستند و از آنجا که جزئیات عقایدشان، همچون رازی مهم تنها در دست شیوخ و بزرگانشان قرار دارد، آداب و عقایدشان مانند رازی درون گروهی باقی مانده است.
در برخی منابع، آنان از فرق اسلامی و یا طایفه‌ای از اسماعیلیان معرفی شده‌اند، اما دُرزی‌ها خود را جدا از اسماعیلیه می‌دانند و برخی از عقاید آنان نیز در تضاد با اصول و عقاید اسلامی است. از این رو حتی عده‌ای آنان را معتقد به دینی جدای از سایر ادیان دانسته‌اند.

نام دروز از آنجا بر این فرقه نهاده شده که مورخین آنان را منتسب به نشتکین درزی می‌دانند، اما این شخص در میان دُرزی‌ها شخصی کافر محسوب می‌شود و آنان این نسبت را مردود می‌دانند. از این رو نام دروز را برای خود نمی‌پسندند و به دلیل قائل بودن به توحید الهی نام موحدین را سزاوار خود دانسته و یا بر اساس انتساب به قبیله بنی معروف که در ابتدا قائل به این مذهب بوده‌اند، نام بنی معروف را برای خود اختیار کرده‌اند.

اقلیت دُرزی با جمعیت اندک خود، در سه منطقه جولان در سوریه، الشوف در لبنان و مناطق اشغال شده توسط اسرائیل در سال ۱۹۴۸ به عنوان یکی از اقلیت‌های تأثیرگذار در منطقه شامات به شمار می‌آید که مورد توجه اکثر کار‌شناسان سیاسی منطقه بوده است.
 
تاریخ شکل‌گیری فرقه دروزیان
دُرزی‌ها در زمان حکومت فاطمی‌ها در قرن دهم هجری قمری از فرقه اسماعیلیه منشعب شدند. بنابراین این فرقه را می‌توان منتسب به اسلام و منشعب از مسلمین دانست.

در سال ۳۸۶ق با مرگ خلیفه فاطمی، العزیز بالله، فرزند یازده ساله‌اش، ابو علی منصور ملقب به الحاکم بأمر الله جانشین او شد. الحاکم بأمر الله که شخصیتی استثنایی و با اراده از خود نشان داده بود، با عقاید و رفتاری خاص و سخت گیرانه به حکومت پرداخت و توجه همه را به خود جلب کرد. اما در سال ۴۱۱ق و پس از گذشت ۲۵سال از حکومت حاکم، وی ناگهان ناپدید شد و دیگر اثری از وی یافت نشد. عده‌ای او را قربانی توطئه دشمنانش دانستند و عده‌ای گفتند که در آب غرق شده است. اسماعیلیان در قاهره با اعلام وفات حاکم، فررزندش را جانشین وی ساختند اما حمزه بن علی الزوزنی که از نزدیکان حاکم و فرستاده وی به شامات بود، قائل به غیبت او شد و ادعا کرد که حاکم در وقتی معلوم دوباره ظهور خواهد کرد و عالم را پر از عدل خواهد ساخت.

تاریخ دعوت به مذهب دروز به پیش از مرگ حاکم باز می‌گردد یعنی در سال ۴۰۸ق که نشتکین درزی به عنوان نماینده حاکم، مردم شام را به مذهب و عقایدی خاص دعوت کرد و پیروانی اطراف وی گردآمدند. اما حمزه بن علی که فرستاده حاکم به شام بود در مقابل نشتکین ایستاد و از آنجا که حمایت حاکم نیز شامل حال حمزه بود، او بر نشتکین فائق آمد و او را کشت. از آنجا که نشتکین اولین مبلغ دروز محسوب می‌شود، از این رو این فرقه را دُرزی (منتسب به نشتکین درزی) نامیده‌اند. اما دُرزی‌ها خود قائل به این نام نیستند و نشتکین را فردی کافر می‌دانند و در مقابل، حمزه را از بزرگان مذهب خویش به حساب می‌آورند و به جای عنوان دروز، نام‌های موحدین یا بنی معروف را برای خود اختیار کرده‌اند. به اذعان مورخین نیز حمزه بن علی که فردی ایرانی و از نزدیکان حاکم بوده، مؤسس اصلی و رهبر فکری این مذهب محسوب می‌شود.


ارکان اصلی مذهب دروز
۱. راستگویی از مهم‌ترین واجبات مقدس نزد موحدین دروز است و آن را رأس الایمان و تجسّم عقل در برابر شیطان می‌دانند و وفای به عهد را نیز از مستلزمات آن می‌دانند.
۲. اتحاد و برادری و همکاری و همیاری متقابل. دُرزی‌ها در طول حیات خود همواره از هم کیشان خویش دفاع کرده و با یکدیگر یکصدا بوده‌اند.
۳. دوری از عبادت بت‌ها.
۴. دوری از شیاطین و طغیان.
۵. توحید. البته منظور از توحید در مذهب دروز معنای خاصی را در بر دارد؛ چرا که آنان الحاکم بأمر الله را جلوه خدا می‌دانند که امامت ذاتی او بوده و در حمزه تجلی یافته است.
۶. رضا و تسلیم به امر مولا.

پنج حدود (رجال) در مذهب دروز
۱. حمزه بن علی
۲. مقتنی بهاء الدین
۳. سلامه بن عبدالوهاب
۴. محمد بن وهب قرشی
۵. اسماعیل بن محمد تمیمی

برخی از آداب و عقاید دروز
دُرزی‌ها مذهبشان را مذهب التوحید و خود را موحدون می‌نامند. اساس مذهبشان وحدت محض و مطلق خداوند است.
در سال ۴۰۸ق حمزه چند رساله نوشت و اصول اعتقادی پیروانش را در آن‌ها مدوّن ساخت. احکام دینی را گروهی از مبلّغان شبیه سلسله مراتب داعیان اسماعیلی تبلیغ می‌کردند و در تشکیلاتی که حمزه برقرار کرده بود مقاماتی جهانی به سلسله مراتب حدود (رجال) ارشد نسبت داده شده بود. حمزه، تجسّم عقل کل بود، در درجه بعد از او اسماعیل تمیمی نفس کل بود، بعد از او محمد بن وهب کلمه بود، در مراتب چهارم و پنجم نیز به ترتیب سلامه السامُری و بهاءالدین قرار داشتند که سابق و لاحق نام داشتند.
رسایل بهاءالدین و مقالات حمزه و چند مقاله از مقامات درجه دوم جمعاً رسایل دروز را تشکیل می‌دهند که این مجموعه، کتاب حکمت الشریفه نام دارد.
اغلب رسایل و اسناد اعتقادی دروزیان تنها در دسترس عده کمی از بزرگان این مذهب قرار دارد و به دلیل تقیه و رازآلود بودن فرقه دروز، سایر افراد از این رسایل بی‌بهره‌اند.

تناسخ
دروز قائل به تناسخ هستند و بنا بر اعتقاد آنان نفوس بشری همه در یک زمان آفریده شده‌اند و تعداد آن‌ها در همه زمان‌ها یکسان است و هر نفس به هنگام مرگ، در بدنی دیگر تولدی تازه می‌یابد و بدن برای آن نفس مانند لباس و پوشش است. از این رو پیروان این مذهب، هیچ هراسی از مرگ ندارند و به شجاعت معروفند.

معاد و روز رستاخیز
قائل بودن به تناسخ باعث شده است تا نگاه دُرزی‌ها به روز رستاخیز نیز نگاهی متفاوت از ادیان ابراهیمی باشد. آنان روز قیامت را پایان انتقال ارواح به جسم‌های مختلف و روز رسیدن ارواح به کمال می‌دانند. روزی که توحید به طور کامل بر شرک تفوق یابد که در آن روز خداوند با چهره ناسوتی خویش برای بندگان ظاهر خواهد شد.
تاریخ دقیقی برای این روز ذکر نشده است اما دُرزی‌ها قائلند که این روز خاص در ماه جمادی یا رجب خواهد بود و نشانه‌هایی را نیز برای نزدیک شدن این روز ذکر کرده‌اند. از جمله، تسلط یهود و مسیحیان بر جهان و فراگیر شدن فساد در میان مردم و سیطره یافتن یهود بر بیت المقدس و....

قرآن
دروز قرآن را به عنوان کتاب مقدس قبول دارند اما بنابر تفاسیر خود؛ چرا که مبلغان دروز تفاسیر خاصی از آیات قرآن ارائه داده‌اند که بیشتر بر باطن آیات تأکید دارد.

انحصار مذهبی
دُرزی‌ها معتقدند که تنها کسانی که در خانواده‌ای دُرزی متولد می‌شوند می‌توانند دُرزی باشند و تحت هیچ شرایطی نیز نمی‌توانند مذهب خود را ترک کنند. آیین دروز به دیگران این اجازه را نمی‌دهد که به آن وارد شوند و به اسرار آن دست یابند. پایبندی به این اصل، ویژگی غیر تبلیغی به آیین دروز بخشیده است.

گناهان کبیره
آیین دروز محرمات متعددی دارد که دو مورد از آن‌ها شدید‌تر از بقیه هستند و مجازات‌های سختی را به همراه دارد.
۱. روابط جنسی قبل از ازدواج یا فرا‌تر از ازدواج که فحشا تلقی می‌شود.
۲. قتل عمد.
هر فرد یکی از محرمات را مرتکب شود اجازه ندارد کتاب مقدس را بخواند و در مراسم نماز جماعت شرکت کند و فقط می‌تواند تفسیر کتاب مقدس را بخواند.

نماز و نیایش
نماز دُرزی‌ها دو روز در هفته (شب‌های یکشنبه و پنجشنبه) در محلی که به اصطلاح «خلوت» یا «مجلس دین» خوانده می‌شود، برگزار می‌گردد.
دُرزی‌ها آداب و عقاید دیگری نیز مانند: تک همسری، اختیار در پیوستن به مذهب در سن ۱۴-۱۵ سالگی، طرز پوشش متواضع و میانه رو، سبک‌های سکونت خاص، وفاداری به خاک و... که در این نوشتار بیش از این مجال پرداختن به جزئیات آداب و عقاید این فرقه وجود ندارد.

پراکندگی جمعیتی
پیروان مذهب دروز حدوداً ۲۵۰هزار نفر هستند که ۱۲۱هزار نفر از آنان در سوریه، حدود ۹۰هزار نفر در لبنان و باقی آنان در فلسطین اشغالی سکونت دارند. عده‌ای از دروز نیز به برخی کشورهای اطراف هجرت کرده و در آنجا اقامت دارند.

دروز در اسرائیل
دُرزی‌های اسرائیل در مناطق کوهستانی سکونت دارند و اغلب آنان در شمال فلسطین اشغالی هستند. دُرزی‌های منطقه جولان سوریه نیز پس از اشغال این منطقه توسط اسرائیل تحت سلطه این رژیم واقع شدند، اما حاضر نشدند شناسنامه سوری خویش را باطل کنند و شناسنامه اسرائیلی اختیار کنند.
دُرزی‌ها با عدم دخالت در مناقشات و نزاع‌های میان اعراب و یهودیان حتی پیش از تشکیل رژیم جعلی اسرائیل با نیروهای شبه نظامی یهودی هم پیمان بودند.



ارتباط دُرزی‌های فلسطین با اسرائیل و یهودیان
نزدیکی روابط میان دروز و یهودیان در فلسطین به سال‌های دهه ۱۹۲۰ باز می‌گردد. هنگامی که این دو طایفه (یهودیان و دروز) از سوی اعراب تحت فشار قرار داشتند و هم گرایی میان آنان به نفع هر دو طرف بود.
در اکتبر سال ۱۹۳۰ میلادی اسحاق بن زوی، از سران رژیم صهیونیستی و دومین رئیس جمهور این رژیم، در دیدار از روستاهای منطقه جلیله به گرمی مورد استقبال دُرزی‌ها قرار گرفت و میزبانان او نسبت به برقراری روابط دوستانه با یهودیان اظهار تمایل کردند. این رویداد موفقیتی بزرگ برای آینده روابط دروز و یهودیان و در عین حال مؤثر در حفظ موقعیت و امنیت روستاهای دروز محسوب می‌شد.
بن زوی نیز تصمیم گرفت تا روابط میان یهودیان و دروز را گسترش دهد. او در نامه‌ای می‌نویسد:
در هر اقدام اساسی از قبیل تأمین مالی وام‌های مختلف، ایجاد سازمان‌های سیاسی، برقراری روابط دوستانه که از فعالیت‌های ما در میان اعراب خواهد بود، روستاهای دروز پیش از سایر مناطق باید مورد توجه قرار گیرند. درمیان دُرزی‌ها افراد تحصیل کرده و وفاداری را می‌توان یافت که مشتاقانه و با رضایت کامل آماده همکاری با ما هستند....
یکی از عوامل گرایش دُرزی‌ها به ارتباط با یهود، فضای بی‌ثباتی و نگران کننده آن دوران بود. شورش و قیام در سوریه علیه رژیم فرمایشی فرانسه باعث شده بود تا بسیاری از دُرزی‌ها کشته و یا زندانی شوند و این درحالی بود که از سوی کشورهای عرب و اعراب فلسطین هیچ گونه کمکی به آنان صورت نگرفت. از سوی دیگر دُرزی‌ها نسبت به سرنوشت هم کیشان و برادرانشان در سوریه و همچنین رهبر آنان سلطان الاطرش که به همراه بسیاری از پیروانش به ماورای اردن تبعید شده بود نگرانی عمیقی داشتند. در این اوضاع بر قدرت و نفوذ کسانی خواهان ارتباط با یهودیان بودند افزوده می‌شد؛ چرا که یکی از موضوعات مطرح در روابط و گفتگوهای میان دروز و یهودیان، بهره گیری از نفوذ یهودیان بر دولت بریتانیا به امید تأثیرگذاری بر دولت فرانسه برای راضی کردن آنان به بازگرداندن سلطان الاطرش و طرفداران او به سوریه به صورتی آبرومندانه بود.
البته تعمیق روابط میان دروز و یهودیان بی‌تأثیر از مطبوعات عربی نبود. در این مطبوعات، یهودیان به عنوان گروهی معرفی می‌شدند که از نفوذ سیاسی و اقتصادی بالایی در سراسر جهان برخوردار بودند و در کلیه تحولات و تغییرات سیاسی نیز نقش اساسی داشتند. هرچند هدف مطبوعات عربی از انتشار این مطالب هشدار به اعراب و تحریک آنان علیه یهودیان بود، اما تأثیری متفاوت را بر جامعه دروز داشت؛ چرا که آنان در شرایط فعلی به دنبال هم پیمانی قدرتمند و بانفوذ بودند.
از این رو به نظر می‌رسد که از سال‌های ابتدایی پیدایش رژیم صهیونیستی، این رژیم همواره در پی ایجاد و استمرار روابط دوستانه با دُرزی‌های فلسطین بوده است. اگرچه در برخی مراحل اختلافاتی نیز بروز کرده است اما به طور کلی میان دروز فلسطین و رژیم اسرائیل روابط دوستانه و نزدیکی برقرار بوده و هست. تا جایی که دُرزی‌ها در کنیست، مجلس اسرائیل، نیز نمایندگانی دارند و منشأ اثر هستند.

دُرزی‌ها در سوریه
دُرزی‌های سوریه از مهم‌ترین بازیگران سیاسی در تاریخ این کشور به حساب می‌آیند. آنان با مبارزه علیه صلیبیان، اعتماد ایوبیان را به خود جلب کردند و همچنین در مبارزه علیه مغول‌ها و عثمانی‌ها نقش بسزایی را ایفا کردند. آنان بودند که به رهبری سلطان الاطرش آتش انقلاب بزرگ سوریه را در سال ۱۹۲۵میلادی برپا کردند و ضربه‌های سهمگینی را بر ارتش فرانسه تحمیل کردند. دُرزی‌های سوریه حتی در جنگ علیه اسرائیل نیز نقش داشتند و پس از اشغال منطقه جولان توسط رژیم صهیونیستی، با سوزاندن شناسنامه‌های اسرائیلی، فریاد می‌شدند که هیچ شناشنامه‌ای نمی‌تواند جایگزین شناسنامه سوری آنان باشد.

دُرزی‌ها در لبنان
در لبنان نیز دُرزی‌ها نقش مهمی را در استقلال این کشور در سال ۱۹۴۳میلادی بر عهده داشتند و با رهبری کمال جنبلاط، رهبر و مؤسس حزب سوسیالیست پیشرو در لبنان دست به انقلاب زدند. امروزه نیز دُرزی‌های لبنان دارای دو رهبری سیاسی هستند، امیر طلال ارسلان، رئیس حزب دموکراسی لبنان و خاندان جنبلاط.

ولید جنبلاط، رهبر حزب سوسیالیست پیشرو در لبنان، یکی از رهبران سیاسی دُرزی‌ها به شمار می‌آید. وی که پس از ترور شدن پدرش کمال جنبلاط، رهبری این حزب را بر عهده گرفته، خود نیز در سال ۱۹۸۳میلادی هدف سوء قصد واقع شد.



جنبلاط از خاندانی است که اصالتاً کردی بوده‌اند و نام این خاندان در اصل جان پولاد بوده یعنی کسانی که جانی به سختی پولاد دارند.
ولید جنبلاط که در دولت رفیق حریری نیز منصب وزارت را دارا بوده یکی از عناصر تأثیرگذار در فضای سیاسی لبنان محسوب می‌شود.

موضع اهل سنت نسبت به دُرزی‌ها
ابن تیمیه با صدور فتوایی که در کتاب مجموع الفتاوای او ذکر شده است در مورد دُرزی‌ها گفته است:
دُرزی‌ها پیروان نشتکین دُرزی هستند که آنان را به الوهیت حاکم دعوت کرد. آنان حاکم را البارئ و العلام می‌نامند و به نامش قسم می‌خورند. آنان قائل به قدیم بودن عالم هستند و معاد را انکار می‌کنند و واجبات و محرمات اسلامی را قبول ندارند. آنان از باطنی‌هایی هستند که کافر‌تر از یهود و نصارا و مشرکین عرب هستند. مذهب آنان ترکیبی از اقوال فلاسفه و زردشتیان است و از روی نفاق، اظهار تشیع می‌کنند.
اما در دوره‌های اخیر و در عین حالی که برخی از عالمان مسلمان به کفر دُرزی‌ها فتوا می‌دادند، الازهر مصر با صدور فتوایی بر مسلمان بودن دُرزی‌ها تأکید کرد. در سوریه نیز مفتی عام این کشور به مسلمان بودن دروز، علویان و اسماعیلیان فتوا داد.

موضع شیعیان نسبت به دروز
رهبر معظم انقلاب اسلامی، آیت الله خامنه‌ای، در فتوای خود در مورد دروز فرمودند: اگر دروز به توحید و نبوت خاصه معتقد باشند، حکمشان حکم سایر مسلمانان است و اگر یکی از ضروریات دین را انکار کنند و انکار آنان برآمده از انکار رسالت یا تکذیب پیامبر اسلام باشد، این انکار موجب کفر است.
آیت الله سیستانی، مرجع شیعیان در شهر نجف نیز در مورد دُرزی‌ها اینگونه فتوا دادند که اگر دروز به شهادتین اقرار کنند، مسلمان هستند و اگر اقرار به شهادتین نداشته باشند از مسلمانان نیستند.

منابع
۱. زیدان اتاشی: دروزی‌ها در اسرائیل؛ سرنوشتی مشترک، مترجمین: کیومرث جاویدنیا ـ سجاد سلطان‌زاده، تهران: ناروند، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
۲. صالح زهرالدین: تاریخ المسلمین الموحدین الدروز، بیروت: المرکز العربی للابحاث و التوثیق، چاپ دوم، ۱۹۹۴م.
۳. نجلام ابوعزالدین: تحقیقی جدید در تاریخ، مذهب و جامعه دروزیان، ترجمه: احمد نمایی، مشهد: آستان قدس رضوی، چاپ اول، ۱۳۷۲ش.
۴. سایت ویکی‌پدیا (عربی)
۵. سایت بوابة الحرکات الاسلامیة:
http: //www.islamist-movements.com

کد مطلب: 6956