دوشنبه ۵ آبان ۱۳۹۳ ۱۵:۴۱
 
خشم مسلمانان در برابر توهین به مقدساتشان، در رسانه‌های کشورهایی که معتقد به آزادی بیان‌اند را چگونه باید تعبیر کرد؟ آیا زبان حقوقی، برای توضیح فرایندهای مواجهه با ارزش‌ها در جوامع کافی و وافی است؟ برای بحث دربارۀ چنین موضوعاتی، چه شیوه‌های سخن‌گویی دیگری وجود دارد؟ و نقش نقد در مواجهه با چنین موقعیت‌هایی چیست؟
تخمین زمان مطالعه : ۲ دقيقه
 
 

در سال ۲۰۰۷، در دپارتمان علوم انسانی دانشگاه برکلی، کنفرانسی برگزار شد که موضوع آن تفاوت ارزش‌های اسلامی و ارزش‌های به اصطلاح دموکراتیک و سکولار غربی بود. در آن دوران، موضوع کاریکاتورهایی که در یک روزنامۀ دانمارکی دربارۀ حضرت محمد (ص) کشیده شده بود، بسیار جنجالی بود. این کاریکاتورها، خشم و اعتراض مسلمانان در سراسر جهان را برانگیخت، در مقابل رسانه‌ها و سیاستمداران غربی، با توسل به ارزش‌هایی مانند آزادی عقیده و بیان در کشورهای غربی، در صدد دفاع از عملکرد آن روزنامه برآمدند. بحث‌های چالشی بسیاری در این میان پدید آمد و گفت‌و‌گوهای شدیدالحنی درگرفت.

طلال أسد، شاگرد و منتقد کلیفورد گیرتز، انسان‌شناس مشهور، یکی از شرکت‌کنندگان در این کنفرانس بود. او در مقالۀ خود «آیا نقد سکولار است؟ توهین به مقدسات، ضرب و جرح و آزادی بیان» تلاش کرد تا موضع سکولارها را در دفاع از آن کاریکاتورهای موهن به چالش بکشد. أسد در مقالۀ خود می‌خواست به دو سؤال جواب دهد: «آیا واکنش بیزاری‌جویانۀ لیبرال‌های مدرن از مقولۀ توهین به مقدسات، ناشی از این است که فکر می‌کنند چنین مقوله‌ای از دل یک دین سیاسی بیرون آمده؟» و دوم اینکه: «چرا متوسل شدن به خشونت به خاطر مسائل دینی، اینقدر برای لیبرال‌های سکولار، شوکه‌کننده است، اما کشت و کشتار تحت نام ملت‌های سکولار، حساسیت‌زا نیست؟» أسد مقالۀ خود را با مجموعه سؤالاتی چالش‌برانگیز و عمیق به پایان می‌برد و بحث دربارۀ نوع رابطه ارزش‌ها، اعتقادات و اعمال در اسلام و جهان سکولار را باز می‌گذارد.

علاوه بر مقالۀ طلال اسد، کتاب حاوی مقاله‌ای از صبا محمود، استاد انسان‌شناسی دانشگاه برکلی نیز هست. جودیت باتلر، انسان‌‌شناس و فمنیست مشهور غربی، به مقاله‌های اسد و محمود، انتقادی بلند نوشته است و هر کدام از آن‌ها پاسخی به نقد باتلر داده‌اند. مجموعۀ این نوشته‌ها، با فصل مقدمه‌ای که وندی برون نوشته است، کتاب آیا نقد سکولار است؟ را تشکیل داده‌اند.

در این کتاب، سوالاتی از این دست، محور تأمل بوده‌اند: آیا زبان حقوقی، برای توضیح فرایندهای مواجهه با ارزش‌ها در جوامع کافی و وافی است؟ برای بحث دربارۀ چنین موضوعاتی، چه شیوه‌های سخن‌گویی دیگری وجود دارد؟ و نقش نقد در مواجهه با چنین موقعیت‌هایی چیست؟

اطلاعات کتاب‌شناختی:
Asad, Talal, et al. Is critique secular?: blasphemy, injury, and free speech. Oxford University Press, 2013

کد مطلب: 6940