باستانیان در خودیاری زبردست‌ترین بودند
چرا کتاب‌های خودیاری بین نخبگان علمی و فرهنگی چنین جایگاه نازلی دارد؟
شنبه ۹ اسفند ۱۳۹۹ ۰۸:۲۳
 
اگر کسی می‌خواهد اعتبار علمی‌اش را با یک حرکت نابود کند فقط کافیست این کار ساده را انجام بدهد: اعتراف به خواندن کتاب‌های خودیاری. امروزه هیچ کتابی به اندازهٔ کتاب‌های خودیاری دستمایهٔ تمسخر قرار نمی‌گیرد. اما به مدت دو هزار سال در تاریخ غرب، بیشتر فلسفه از جنس خودیاری بود. فیلسوفان باستان باور داشتند که همهٔ ما برای زندگی کردن به کمک نیاز داریم و دربارهٔ مسائل متنوعی چون عشق و خشم می‌نوشتند. پس چه شد که کتاب‌های خودیاری چنین جایگاه نازلی پیدا کردند؟
تخمین زمان مطالعه : ۶ دقيقه
 
 

آلن دوباتن،گاردین — هرکه می‌خواهد اعتبار فکری خود را با یک حرکت خدشه‌دار کند فقط کافیست یک کار ساده انجام دهد: اعتراف به خواندن کتاب‌های خودیاری.

هیچ ژانری به این اندازه دستمایهٔ تمسخر قرار نگرفته است و دلیلش نیز آشکار است. اکثر کتاب‌های خودیاری را پراحساس‌ترین و چرب‌زبان‌ترین آمریکایی‌ها نوشته‌اند. به خوانندگانشان وعدهٔ حیات ابدی و ثروت‌های افسانه‌ای و گریز از تمام زوایای کثیف انسان‌بودن می‌دهند، آن هم در سیصد صفحه موعظهٔ بی‌محابا تکراری و خوشبینانه، با نگاهی از بالا. جای تعجب نیست که گمان ناگفتهٔ نخبگان فرهنگی این است که فقط افراد به‌راستی ابله این‌ها را می‌خوانند.


نظر بقیه چیست؟ چنین پنداشته می‌شود که لازم نیست زندگی را با دروس و آموزه‌هایی به پیش برد. غریزی و شهودی می‌توان انجامش داد. به‌هرحال، فقط کافیست از والدینتان استقلال یابید، شغلی پیدا کنید که تاحدودی رضایت‌بخش باشد، وارد یک رابطه شوید، شاید چند فرزند بزرگ کنید، شاهد آغاز مرگ‌ومیر در نسل والدینتان و نهایتاً نسل خودتان شوید تا روزی که یک بیماری مرگبار به جان امعا و احشایتان بیافتد و به‌آرامی راهی گور شوید، در تابوت را ببندند و کارتان با این امر بدیهی زندگی تمام شود.

اما بسیاری از ما احتمالاً در خلوت اذعان داریم که زیستن به آن سادگی هم نیست و شاید داشتن یک نقشهٔ راه مفید واقع شود. به مدت دو هزار سال در تاریخ غرب، بیشتر فلسفه خودیاری بود. باستانیان زبردست‌ترین بودند. اپیکور سیصد کتاب خودیاری نوشت تقریباً در تمام زمینه‌ها ازجمله در باب عشق و در باب عدالت و در باب زندگی بشر. سنکا، فیلسوف رواقی، مجلداتی نوشت که به رومیان توصیه می‌کرد چگونه با خشم کنار بیایند (هنوز هم در باب خشم بس خواندنیست). بیراه نیست اگر تأملات مارکوس آئورلیوس را یکی از بهترین آثار خودیاری بدانیم، همان‌قدر مربوط به کسی که در مواجهه با سقوطی اقتصادی است که مربوط به فروپاشی یک امپراتوری است.


مسیحیت نیز در این مسیر ادامه داد، با راهنمایی‌های پرفروشی مانند اقتدا به مسیح۱ از توماس آ کمپیس. پس دلیل افت تدریجی منزلت کتاب‌های خودیاری که تا به امروز ادامه دارد چیست؟ شکل‌گیری نظام دانشگاهی مدرن یک کاتالیزور اساسی در این جریان بود که در میانهٔ قرن نوزدهم میلادی کارفرمای اصلی فیلسوفان و روشنفکران شد و کار آن‌ها را نه براساس فایده و قدرت تسکینشان بلکه برمبنای ارائهٔ فکت‌های صحیح پاداش داد. از آنجاست که وسواس به دقت و هم‌زمان غفلت از کارایی آغاز شد. ایدهٔ فیلسوف یا تاریخدان شدن به‌منظور دستیابی به دانایی (فرضی کاملاً طبیعی برای نیاکان ما) جلوه‌ای به‌شدت آرمانگرایانه و خام یافت. این همراه شد با سکولاریزاسیون روزافزون جامعه که تأکید داشت انسان مدرن با تکیهٔ صرف بر عقل سلیم و یک حسابدار خوب و یک پزشک همدل و ایمانی کامل به علم می‌تواند از پس امور مربوط به مرگ و زندگی بربیاید. قرار نبود شهروندان آینده به دروسی در باب آرامش یا رهایی از اضطراب نیاز داشته باشند.

و چنین شد که عرصهٔ خودیاری جولانگاه گونه‌های کنجکاوی شد که امروز در آن جولان می‌دهند: افرادی که جامه‌ای نو به پیام مسیحیت می‌دهند، چنین که به ما بشارت بهشت مالی می‌دهد اگر به خودمان باور داشته باشیم، ایمان داشته باشیم، سخت کار کنیم و ناامید نشویم. یا سایرینی که کم‌وبیش با بودیسم و روانکاوی یا تائویسم۲ آشنایی دارند. خوشبینی شدید نقطهٔ اشتراک این فعالان مدرن است. این گمان جدی را دارند که بهترین راه برای خوشحال کردن کسی این است که به او بگوییم که همه‌چیز خوب خواهد شد. به‌تمامی از روحیهٔ پیشینیان اصیل‌ترشان بریده‌اند که می‌دانستند سریع‌ترین راه برای این که حال کسی را خوب کنیم این است که به او بگوییم اوضاع چنان بد است که حتی فکرش را هم نمی‌تواند بکند و شاید بسیار بدتر از آن. یا همان‌طور که سنکا به زیبایی گفته است «چه لزومیست بر بخش‌هایی از زندگی بگرییم؟ تمام آن گریستنیست».

برای اینکه کمی وضعیت را اصلاح کنم، اخیراً مجموعه‌ای از شش کتاب خودیاری را ویراسته‌ام که بلندپروازی‌های فکری مستحکمی دارند و نویسندگانشان متخصصان این حوزه‌ها هستند، حوزه‌هایی همچون کار و سلامت عاطفی و فناوری و پول و کنشگری سیاسی. لحن این کتاب‌ها یاری‌رسان ولی واقعگرایانه است. خبری از جدیت و موعظه نیست. من هم مجلد کوچکی دربارهٔ روابط جنسی نوشته‌ام با توصیه‌هایی در باب ناتوانی جنسی و اعتیاد به روابط جنسی و بی‌وفایی و سایر مسائل.

فرهنگی که نقشی برای راهنمایی و کتاب‌های خودیاری قائل است، در این زمان باقیمانده، شانس این را دارد که حداقل یکی دو اشتباه کمتر از نسل پیش مرتکب شود.


فصلنامۀ ترجمان چیست، چه محتوایی دارد، و چرا بهتر است اشتراک سالانۀ آن را بخرید؟
فصلنامۀ ترجمان شامل ترجمۀ تازه‌ترین حرف‌های دنیای علم و فلسفه، تاریخ و سیاست، اقتصاد و جامعه و ادبیات و هنر است که از بیش از ۱۰۰ منبع معتبر و به‌روز انتخاب می‌شوند. مجلات و وب‌سایت‌هایی نظیر نیویورک تایمز، گاردین، آتلانتیک و نیویورکر در زمرۀ این منابع‌اند. مطالب فصلنامه در ۴ بخش نوشتار، گفت‌وگو، بررسی کتاب، و پروندۀ اختصاصی قرار می‌گیرند. گزیده‌ای از بهترین مطالب وب‌سایت ترجمان همراه با مطالبی جدید و اختصاصی، شامل پرونده‌های موضوعی، در ابتدای هر فصل در قالب «فصلنامۀ ترجمان علوم انسانی» منتشر می‌شوند. تاکنون به موضوعاتی نظیر «اهمال‌کاری»، «تنهایی»، «سفر»، «خودیاری»، «سلبریتی‌ها» و نظایر آن پرداخته‌ایم.

فصلنامۀ ترجمان در کتاب‌فروشی‌ها، دکه‌های روزنامه‌فروشی و فروشگاه اینترنتی ترجمان به‌صورت تک شماره به‌ فروش می‌رسد اما شما می‌توانید با خرید اشتراک سالانۀ فصلنامۀ ترجمان (شامل ۴ شماره)، علاوه بر بهره‌مندی از تخفیف نقدی، از مزایای دیگری مانند ارسال رایگان و دریافت یک کتاب به‌عنوان هدیه برخوردار شوید. فصلنامه برای مشترکان زودتر از توزیع عمومی ارسال می‌شود و در صورتی‌که فصلنامه آسیب ببیند بدون هیچ شرط یا هزینۀ اضافی آن را تعویض خواهیم کرد. ضمناً هر وقت بخواهید می‌توانید اشتراکتان را لغو کنید و مابقی مبلغ پرداختی را دریافت کنید.


پی‌نوشت‌ها:
• این مطلب را آلن دوباتن نوشته و در تاریخ ۱۷ مهِ ۲۰۱۲ با عنوان «In defence of self-help books» در وب‌سایت گاردین منتشر شده است. و برای نخستین‌بار با عنوان «در دفاع از کتاب‌های خودیاری» در پروندهٔ اختصاصی دوازدهمین شمارهٔ فصلنامهٔ ترجمان علوم انسانی با ترجمۀ بابک طهماسبی منتشر شده است. وب سایت ترجمان آن را در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۹۹با همان عنوان منتشر کرده است.
•• آلن دوباتن (Alain de Botton) نویسندهٔ متولد سوئیس است که در لندن زندگی می‌کند. عمدهٔ شهرت او به تلاش برای واردکردن فلسفه به مسائل زندگی روزمره برمی‌گردد. او دربارهٔ عشق، سفر، معماری و ادبیات نوشته است. دو باتن در سال ۱۹۹۳ کتاب جستارهایی دربارهٔ عشق (Essays in Love) را منتشر کرد که تا امروز بیش از دو میلیون نسخه در سراسر جهان به فروش رفته است. چگونه پروست می‌تواند زندگی شما را تغییر دهد (How Proust Can Change Your Life) و تسلی‌بخشی‌های فلسفه (The Consolations of Philosophy) از دیگر کتاب‌های پرفروش اوست. دو باتن در لندن مرکزی را به نام «مدرسهٔ زندگی» تأسیس کرده است که ایدهٔ او را در قالب کلاس‌های مختلف تدریس می‌کند.

[۱] Imitation of Christ
[۲] Daoism: فلسفهٔ منسوب به لائوتسه فیلسوف چینی قرن پنجم پیش از میلاد مسیح [مترجم].

کد مطلب: 10061
 


 
ا. رزمی نیا
۱۳۹۹-۱۲-۰۹ ۰۹:۰۵:۱۵
ایده‌های دوباتن زیبا و ساده هستند. می‌پسندم. (8738)
 
علی
Greece
۱۳۹۹-۱۲-۰۹ ۱۰:۳۴:۰۰
به نظر بنده، ایشان پس از کسب شهرت در زمینه‌ی عشق (که انصافاً عرصه‌ی عامه‌پسندی هم هست)، سایر عرصه‌ها رو بصورت دومینو، یکی پس از دیگری مورد عنایت قرار داده‌اند.

در مورد ذوق سرشار ایشان شکی ندارم، ولی گاهی، پهلو به پهلوی روانشناسی زرد گام برمی‌دارد. (8739)
 
غلامرضا
Germany
۱۴۰۰-۰۱-۰۶ ۲۰:۲۸:۱۷
در اینکه بین ایده های ایشون و روانشناسی زرد همپوشانی هایی هست شکی نیست، طبیعی هم هست، به هر حال در روانشناسی زرد هم رگه هایی از واقعیت هست. اما نگاه واقعیت گرای آلن دوباتن رو دوست دارم، اینکه زندگی اساسا پدیده سخت و دشواریه و برای روبرو شدن با اون نیاز به آمادگی داریم. شاید خیلی از مسایل زندگی هم قابل حل و فصل شدن نباشه، به هر حال واقعیت زندگی رو باید پذیرفت.
نمیدونم شما در چه سن و سالی هستین اما من در ۳۵ سالگی با خیلی از ایده های ایشون ارتباط برقرار میکنم. (8864)
 
فاطمه
۱۳۹۹-۱۲-۰۹ ۱۱:۴۰:۵۲
بسیار مفید👌👌 (8742)
 
Aida
Germany
۱۳۹۹-۱۲-۰۹ ۱۵:۳۹:۳۶
الن دوباتن کارش درسته👌🏻 (8744)
 
عادل بیگدلی
۱۳۹۹-۱۲-۱۹ ۰۰:۵۲:۳۴
💙 (8801)