عذرخواهی به‌مثابه اعتراف
در عالم سیاست فقط بازنده‌ها ‌عذر‌خواهی می‌کنند
يکشنبه ۲۹ فروردين ۱۴۰۰ ۰۹:۵۲
 
اگر آدم مشهوری چیزی گفته یا کاری کرده است که عدۀ زیادی آن را توهین‌آمیز، شرم‌آور یا نفرت‌انگیز تلقی کرده‌اند، آیا باید عذر‌خواهی بکند؟ آیا عذرخواهی می‌تواند برای شخصی که حرفی توهین‌آمیز زده یا کار بدی کرده است، حمایتی جلب کند؟ شواهدِ تازه ما را به پاسخی ساده می‌رساند: عذر‌خواهی راهبرد مخاطره‌آمیزی است.
تخمین زمان مطالعه : ۷ دقيقه
 
تصویرساز: اوا بی.
 

کس سانستاین،نیویورک‌تایمز— تصور کنید که آدم مشهوری چیزی گفته یا کاری کرده است که عدۀ زیادی آن را توهین‌آمیز یا شرم‌آور یا نفرت‌انگیز تلقی کرده‌اند، مثلاً دربارۀ سابقه‌اش در ارتش دروغ گفته است یا به اعتقادات مذهبی توهین کرده است. آیا باید عذر‌خواهی بکند؟

فرض کنیم هدف او این نیست که آدم خوبی بشود، بلکه صرفاً می‌خواهد موقعیتش را بهبود بخشد، یعنی می‌خواهد شانسش را برای پیروزی در انتخابات بیشتر کند یا از مجلس رأی اعتماد بگیرد یا مقامش را حفظ کند.

شواهدِ تازه ما را به پاسخی ساده می‌رساند: عذر‌خواهی راهبرد مخاطره‌آمیزی است.

برای نمونه، اتهاماتی را که علیه آل فرانکن۱ مطرح شد در نظر بگیرید. اینک، با گزارشی که اخیراً در نیویورکر منتشر شده است، بسیاری دربارۀ او تجدید‌نظر می‌کنند. فرانکن که آن زمان عضو مجلس سنا بود، در پی ادعاهایی مبنی‌بر برقراری تماس‌های فیزیکی نامناسب با چند زن، علناً عذرخواهی کرد. ولی این عذرخواهی نفعی برای او نداشت و حتی شاید کار را بدتر هم کرد. چیزی نگذشت که مجبور به کناره‌گیری شد.

احتمالاً رویدادهای پسامعذرت‌خواهی‌ای که برای فرانکن اتفاق افتاد، استثنایی نیست. طبق پیمایشی که اخیراً انجام داده‌ام، عذرخواهی باعث نمی‌شود شخصی که حرفی توهین‌آمیز زده یا کار بدی کرده است، حمایتی جلب کند.

با استفاده از خدمتِ مکانیکال ترک آمازون۲، که می‌توان با آن پیمایش‌های سریع انجام داد، اخیراً چهار سناریوی متفاوت را به چهار گروه سیصد‌نفره ارائه کردم. هر چهار گروه از لحاظ جمعیت‌شناختی متنوع بودند. آزمایش‌ها بدین‌ترتیب بود:

- فرض کنید نامزد پیشنهادی برای مقام دادستان کل کشور در گذشته چنین حرفی زده باشد: «هم‌جنسگرایان ناقضِ ارادۀ خداوند هستند. ازدواج باید میان مرد و زن باشد، نه همجنس‌ها».

- فرض کنید نامزد مقام ریاست‌جمهوری در گذشته چنین گفته باشد: «کسانی که می‌خواهند سقط‌جنین را قدغن کنند، اصلاً به فکر زن‌ها نیستند».

- فرض کنید نامزد پیشنهادی برای وزارت امور خارجه چند سال پیش گفته باشد: «به‌نظرم آمریکا باید برای کارهای بدِ فراوانی که در دنیا انجام داده است عذر‌خواهی کند».

- فرض کنید نامزد مقام ریاست‌جمهوری از‌ جانب چندین زن متهم به برقراری تماس بدنی نامناسب شده است: بیش از حد به آن‌ها نزدیک شده، یا بیش‌ازحد و طولانی‌تر از معمول آن‌ها را بغل کرده، و بعضی از آن زنان حس کرده‌اند این کار باعث شده است احساس ناامنی کنند.

در تمام این چهار سناریو، از شرکت‌کنندگان خواسته شد تا فرض کنند که شخص بابت آن حرف یا رفتار عذر‌خواهی کرده است. سپس از شرکت‌کنندگان پرسیده شد این عذر‌خواهی چه تأثیری می‌گذارد: احتمال حمایت شما از این نامزدها بیشتر می‌شود یا کمتر یا تفاوتی نمی‌کند؟

در تمام این چهار سناریو، درصد کسانی که احتمال حمایتشان از این نامزدها کمتر می‌شود، بیش از کسانی بود که احتمال حمایتشان بیشتر می‌شد. جالب اینجاست که با اینکه پاسخ‌دهندگان به هر‌کدام از این چهار سناریو آدم‌های متفاوتی بودند و آن کردار یا گفتار فرضی هم برای گروه‌های اعتقادی متفاوتی توهین‌آمیز تلقی می‌شد، باز هم الگوها در هر چهار سناریو شباهت‌های بسیاری با هم داشتند.

در سناریوی اول که به ازدواج میان هم‌جنسان بی‌احترامی شده بود، ۳۷درصد گفتند احتمال حمایتشان از آن شخص پس از عذر‌خواهی کمتر می‌شود، ۲۲‌درصد گفتند احتمال حمایتشان بیشتر می‌شود و ۴۱درصد گفتند تغییری نمی‌کند.

در سناریوی دوم و مورد سقط جنین، ۳۶.۵درصد گفتند احتمال حمایتشان از آن شخص پس از عذر‌خواهی کمتر می‌شود، ۲۰درصد گفتند احتمال حمایتشان بیشتر می‌شود و ۴۳.۵درصد گفتند تغییری نمی‌کند.

در سناریوی سوم و مورد وزیر امور خارجه، ۴۱.۵درصد گفتند احتمال حمایتشان از آن شخص پس از عذر‌خواهی کمتر می‌شود، ۲۳‌درصد گفتند احتمال حمایتشان بیشتر می‌شود و ۳۵.۵درصد گفتند تغییری نمی‌کند.

در سناریوی چهارم و مورد تماس بدنی نامناسب، ۲۹درصد گفتند احتمال حمایتشان از آن شخص پس از عذر‌خواهی

سوای از آنکه چه تأثیری داشته باشد، عذرخواهی الزامی اخلاقی است
کمتر می‌شود، ۲۵درصد گفتند احتمال حمایتشان بیشتر می‌شود و ۴۶درصد گفتند تغییری نمی‌کند.

پس حتی در موارد متفاوت، عذرخواهی احتمال حمایت از فردی را که گفتار یا رفتار بدی داشته است بیشتر از اینکه افزایش بدهد کاهش می‌دهد. این یافته‌ها هم‌راستا با تحقیق ریچارد هانانیا، پژوهشگر دانشگاه کلمبیا، است که نشان داد عذرخواهیِ آدم‌های مشهور کمکی به حالشان نمی‌کند و شاید حتی کار را بدتر هم بکند.

ولی چرا؟ ارائۀ پاسخی قطعی دشوار است ولی شاید یک دلیلش این باشد که عذرخواهی مانند اعتراف است. خطا را برجسته‌تر می‌کند و باعث می‌شود بقیه به چنین نتیجه‌ای برسند: «تا حالا گمان می‌کردیم عوضیه، ولی الان مطمئنیم عوضیه. خودش هم قبول داره!».

به همین دلیل است که عذرخواهی ممکن است میزان انزجار مخالفان یک شخصیت مشهور را بیشتر کند. برای آن‌هایی هم که متمایل به آن شخص مشهور هستند، اذعان آن شخص مشهور به خطاکاریْ چیزی به ارزش‌های او اضافه نمی‌کند. حتی شاید نشانی از ضعف قلمداد شود. برای نمونه، دونالد ترامپ را در نظر بگیرید که هیچ علاقه‌ای ندارد برای کارهایش عذرخواهی کند و طرفدارانش هم شیفتۀ این کار او هستند.

قطعاً این تحقیق هنوز در آغاز راه است. نظر‌سنجی‌هایی هم که ذکرشان رفت نسبتاً کوچک هستند و علی‌رغم تنوع جمعیت‌شناختی گروه‌های حاضر در آن‌ها، بازتاب‌دهندۀ تنوع کل آمریکا نیستند. پرسش‌هایی را نیز بی‌پاسخ می‌گذارند. احتمالاً تأثیر واقعی عذرخواهی طی هفته‌ها و ماه‌های بعد از آن رخ می‌دهد. موضوع و بستر عذرخواهی نیز بی‌شک مهم است. در بعضی موارد، اگر قصدِ فرد آرام‌‌کردن اوضاع باشد، ابراز ندامت صمیمانه نقشی اساسی بازی خواهد کرد.

سوای از آنکه چه تأثیری داشته باشد، عذرخواهی الزامی اخلاقی است. چه در زندگی روزمره و چه در حیات سیاسی: معذرت‌خواهی می‌تواند نشانی از ادای احترام و اذعان به کرامتِ انسانیِ کسانی باشد که آزار یا توهین دیده‌اند.

اما نکتۀ اصلی همچنان پابرجاست. عذرخواهی راهبرد خوبی نیست. گاهی هوشمندانه‌تر این است که آن شخص سکوت کند یا موضوع را عوض کند.


فصلنامۀ ترجمان چیست، چه محتوایی دارد، و چرا بهتر است اشتراک سالانۀ آن را بخرید؟
فصلنامۀ ترجمان شامل ترجمۀ تازه‌ترین حرف‌های دنیای علم و فلسفه، تاریخ و سیاست، اقتصاد و جامعه و ادبیات و هنر است که از بیش از ۱۰۰ منبع معتبر و به‌روز انتخاب می‌شوند. مجلات و وب‌سایت‌هایی نظیر نیویورک تایمز، گاردین، آتلانتیک و نیویورکر در زمرۀ این منابع‌اند. مطالب فصلنامه در ۴ بخش نوشتار، گفت‌وگو، بررسی کتاب، و پروندۀ اختصاصی قرار می‌گیرند. گزیده‌ای از بهترین مطالب وب‌سایت ترجمان همراه با مطالبی جدید و اختصاصی، شامل پرونده‌های موضوعی، در ابتدای هر فصل در قالب «فصلنامۀ ترجمان علوم انسانی» منتشر می‌شوند. تاکنون به موضوعاتی نظیر «اهمال‌کاری»، «تنهایی»، «سفر»، «خودیاری»، «سلبریتی‌ها» و نظایر آن پرداخته‌ایم.

فصلنامۀ ترجمان در کتاب‌فروشی‌ها، دکه‌های روزنامه‌فروشی و فروشگاه اینترنتی ترجمان به‌صورت تک شماره به‌ فروش می‌رسد اما شما می‌توانید با خرید اشتراک سالانۀ فصلنامۀ ترجمان (شامل ۴ شماره)، علاوه بر بهره‌مندی از تخفیف نقدی، از مزایای دیگری مانند ارسال رایگان و دریافت یک کتاب به‌عنوان هدیه برخوردار شوید. فصلنامه برای مشترکان زودتر از توزیع عمومی ارسال می‌شود و در صورتی‌که فصلنامه آسیب ببیند بدون هیچ شرط یا هزینۀ اضافی آن را تعویض خواهیم کرد. ضمناً هر وقت بخواهید می‌توانید اشتراکتان را لغو کنید و مابقی مبلغ پرداختی را دریافت کنید.


پی‌نوشت‌ها:
• این مطلب را کس سانستاین نوشته و در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۹ با عنوان « In Politics, Apologies Are for Losers» در وب‌سایت نیویورک‌تایمز منتشر شده است. و وب‌سایت ترجمان آن را در تاریخ ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ با عنوان «چرا آدم‌های مشهور عذرخواهی نمی‌کنند؟» با ترجمۀ بابک طهماسبی منتشر کرده است.
•• کس سانستاین (Cass Sunstein) متخصص اقتصاد رفتاری و استاد مدرسۀ حقوق دانشگاه هاروارد است. سقلمه (Nudge) مشهورترین کتاب اوست.

[۱] سیاستمدار آمریکایی و یکی از فعال‌ترین سناتورهای منتقد ترامپ [مترجم].
[۲] Amazon’s Mechanical Turk

کد مطلب: 10190
 


 
Maryam
۱۴۰۰-۰۱-۲۹ ۱۰:۳۱:۳۹
پس بیهوده نیست مسئولین مملکت ما بالا بریم پایین بیاییم عذرخواهی تو کارشون نیست. تحقیق ناخوانده استادند (8960)
 
محمدی
۱۴۰۰-۰۱-۲۹ ۱۸:۰۸:۱۶
یه ضرب المثل داریم میگه عذرخواهی روسفیدی نمیاره.

ولی فک نمیکردم بدنامی هم بیاره (8962)
 
سجاد
United States
۱۴۰۰-۰۱-۳۰ ۰۳:۴۹:۰۹
اول اینکه بین چهار گزاره ی انتخاب شده در‌دو مورد که یکی بحث سقط جنین هست و دیگری موضوع اعمال بد آمریکاست بنظرم نیازی به عذرخواهی ندارد پس عملا بررسی این موراد اشتباه و نتیجه هم بالطبع اشتباه میشه.
دوم اینکه ما در همین موارد هم میبینیم که درصد اون هایی که حمایت خودشون رو پس گرفتن از درصد کسانی که به حمایتشون اضافه شده، بیشتر هست . پس نتیجه گیری این که بی تاثیر هست عذرخواهی شخص خطاکار نمیدونم دقیقا از چی نشات گرفته و حداقل از نظر ریاضی تاثیر داشته هرچند کم. (8965)
 
صبا
۱۴۰۰-۰۱-۳۰ ۲۰:۲۰:۱۹
یعنی تو این پژوهش گفتن جملۀ «به‌نظرم آمریکا باید برای کارهای بدِ فراوانی که در دنیا انجام داده است عذر‌خواهی کند». کار بدی به حساب میاد که باید بابتش عذرخواهی کرد؟ (8968)
 
علی
Australia
۱۴۰۰-۰۱-۳۱ ۱۹:۱۹:۱۰
درچه جامعه ای مهمترین فاکتور است. آیا عذرخواهی در ژاپن و کره جنوبی هم این ارقام و اعداد از آن بیرون می آید.بنابراین اول فرهنگ عذرخواهی در ایران باید راه بیافتد. مثلا اگر شخص خاطی عذرخواهی نکند بداند در جامعه تاوان بیشتری خواهد پرداخت و رسانه ها تمام زندگی او را زیر رو میکنند به تبع وقتی حاصل عذرخواهی را نگاه میکند ( دو دوتای خودش را میکند) و سود خود را در عذرخواهی و اصلاح رفتار خود بداند و مسلماً قبول خطای خود را ادامه ی حیات سیاسی خود بداند عذرخواهی خواهد نمود. وقتی یکی از مراحل اثبات در قوه قضائیه ی ما اقرار شخص باشد چنین فرهنگی آرزویی بیش نخواهد بود. (8974)