مطالبی برگزیده از منتشرشدههای سال گذشته
طبیعت از ما رنجور است و طعم خشم خود را در زمستان به ما میچشاند: آسمان خشک، آلودگی هوا و سرمای کمجان. اما بهار همچنان مطبوع و بخشنده است. بهار فصل آغازکردن است و انسانها نیز میکوشند فصل تازهای برای زندگی خود رقم زنند. آدمهای بهتری شوند، کارهای عقبمانده را به فرجام برسانند و کاستیها و نقصانها را جبران کنند. ورزش کنند، سفر بروند و «بخوانند». بهارنامۀ ترجمان پیشنهادی است برای شروع خواندن در سال جدید.
5 دقیقه
• چرا به موسیقیهایی که دوستشان داریم بارها و بارها گوش میدهیم؟
بیش از ۹۰درصد زمانی که داریم به موسیقی گوش میدهیم صَرف شنیدنِ آهنگهای تکراری میشود. گاهی موسیقیای که دوستش نداریم را بعد از چندبار گوشدادن، اندک اندک میپسندیم. اگر میخواهید بدانید تکرار چقدر با موسیقایی جلوهکردن صداها عجین است، کافی است شروع کنید به تکرارکردن کلمهای بدآوا. مثلاً قاشق. خواهید دید که بعد از چندین بار تکرار این کلمه، گویی دارید با آن آواز میخوانید. اما چرا تکرار صداها چنین تأثیری بر ما دارد؟
• راه و رسمِ لرزاندن جورج اورول در گور
اگر میخواهید آزاداندیش و مخالف استبداد باشید، یکی از لوازم اصلیِ کارتان نقلقول از جورج اورول است. باید اینجا و آنجا، مظاهر ۱۹۸۴ را بیابید و یکی دو نفر را هم برادر بزرگتر بدانید. درواقع خیلی از سیاستمداران فعلی هم همین کار را میکنند. اما اورول فقط نویسندۀ ۱۹۸۴ نیست، بلکه سوسیالیستی متعهد است که گاهی شبیه یک انقلابی با مشتهای گرهکرده میشود. اورولی که صنعت فرهنگْ بایگانیاش کرده و به فراموشی سپرده است.
• مدرنیسم مبارزه علیه کلیشهها بود، اما خود کلیشه شد
جان کیج، موسیقیدان آمریکایی، قطعۀ بسیار مشهوری دارد که در آن یک پیانیست، دقیقاً به مدت ۴دقیقه و ۳۳ثانیه پشت پیانو مینشیند، بدون آنکه دست به چیزی بزند. اگر پیگیرِ هنر مدرن باشید، این قبیل شیرینکاریها برایتان ناآشنا نیست. خب، وقتی همۀ منتقدین دارند بهبه و چهچه میکنند، چه کسی جرئت دارد به اینجور نوآوریها بتازد؟ احتمالاً راجر اسکروتن. فیلسوفی که هنوز مدافع سرسخت فرهنگ والا و منتقد سرسخت فرهنگِ تقلب و بسیاری از متفکران و هنرمندان معاصر است.
• فرهنگ عامهپسند تجاوز را رمانتیزه میکند
موج اتهامات جنسیای که این ماهها علیه بسیاری از سلبریتیها به راه افتاده، خیلیها را در بهت و حیرت فرو برده است. اما اگر این تجاوزها نوعی تلاش برای محققکردنِ آموزههای داستانهای عشقی عامهپسند در واقعیت باشند چه؟ هر کدام از ما نمونههای فراوانی در ذهن داریم از مردانی که در برابر جواب منفی زنی که دوستش دارند، دیوانهبازی درمیآورند، اصرار میورزند و بالاخره محبوبشان را به دست میآورند. شاید فرهنگ تجاوز از همین دلباختگیها شروع شده باشد.
• اورهان پاموک: گاهی تدریس یک رمان، حسی دارد شبیهِ خیانت به ادبیات
در سال ۱۹۵۷، ولادیمیر ناباکوف برای کرسی استادی ادبیات روسی در دانشگاه هاروارد پیشنهاد شده بود. اما رومن یاکوبسن، زبانشناسِ مشهور، از جملۀ مخالفین این تصمیم بود. او به همکارانش گفت «اگر قرار است ادبیات روسی را نویسندگان بزرگ روس تدریس کنند، پس فیلها را هم بیاوریم تا در دانشکدۀ جانورشناسی درس بدهند.» اورهان پاموک که هم رماننویس است و هم استاد ادبیات، از تفاوتهای فیلبودن و استاددانشگاهبودن نوشته است.
• نویسندگان بزرگ چطور با مرگ زندگی کردند؟
کیتی رویف، نویسندۀ کتاب «ساعت بنفش: نویسندگان بزرگ در پایان»، اولینبار در دوازده سالگی تا پای مرگ رفت. او در طول ذاتالریۀ علاجناپذیرش، به خواندن دربارۀ نسلکشیهای تاریخ روی آورد. گویا خواندن دربارۀ مرگ دیگران باعث میشد تا وحشتش از مرگ تسلی بیابد. این دغدغه تا امروز با او مانده و در آخرین کتابش دوباره ظاهر شده است. کتابی دربارۀ چگونگی مواجهۀ نویسندگانی مثل ویرجینیا وولف، جان آپدایک، سوزان سانتاگ، زیگموند فروید و دیگران با مرگ.
پژوهشگران تاریخ موسیقی میگویند در چند سدۀ گذشته تصور عمومی دربارۀ موسیقی تغییری شگرف کرده است. تا پیش از آن موسیقی همیشه چیزی مبهم و بالقوه خطرناک تلقی میشد که نیروهایی شیطانی در آن نهفته است، اما امروزه ما موسیقی را هنری معصوم و جهانشمول میدانیم. اما نگاهی به همراهی مداومِ موسیقی با جنگها، کشتارها و شکنجهها شاید این تصویر ذهنی را تغییر دهد.
• رابطۀ سینما و مافیا: پیشنهادهایی که نمیتوان رد کرد
وقتی فرانسیس فورد کاپولا در حال ساختن فیلم پدرخوانده بود، گروههای مافیایی از طریق چند فیلمساز محلی به گوش او رساندند که اگر میخواهد در شهرهایشان فیلمبرداری کند، باید به آنها پول بدهد. کاپولا نپذیرفت، اما بعد از موفقیت جهانی پدرخوانده خیلی از تبهکاران در اقصی نقاط دنیا راهورسمِ شخصیتهای فیلم او را پذیرفتند. آنها مثل دون کورلئونه لباس میپوشند و فک پایینشان را جلو میدهند. درواقع، رابطۀ مافیا با فیلمها رابطهای پیچیده و چندوجهی است.
• شیطان شبیه آل پاچینو است: زیبا و اغواگر
فرق انسان شریر با شیطان چیست؟ انسانها هرچقدر هم که در منجلاب شرارت فرو روند، باز بارقهای از امیدِ رستگارشدن در آنها باقی است، اما شاخصۀ شیطان، نداشتنِ همین امید است. شیطان شر مطلق است و تصویر او برای قرنهای متمادی یکی از اصلیترین پایههای شناخت آدمی از نیک و بد بوده است. بااینوجود شیطان همیشه به شکل واحدی ظاهر نشده است. مشخصاً امروزه ما شیطان را بسیار متفاوت از انسانهای پیشین تجسم میکنیم.
• عشق لنین به ادبیاتْ انقلاب روسیه را شکل داد
ادبیات در فرهنگِ سیاسیای که ولادیمیر لنین در آن بزرگ شد، نقش بسزایی داشت. در رژیم تزاری، انتشار متونِ سیاسی دشوار بود ولی با شعر و رمان سهلگیرانهتر برخورد میشد. سیاست، از همین طریق به ادبیات روسیه نفوذ کرده بود، تاجاییکه پدر اتحاد جماهیر شوروی، دوست داشت دشمنانش را با شخصیتهای رمانها مقایسه کند. طارق علی، از شخصیتهای پیشرویِ چپ، از عشق لنین به ادبیات روسی و نقش آن در انقلاب اکتبر میگوید.
رمان مدار زمین ما را به زندگی روزمره و خیالانگیز شش فضانورد دعوت میکند
چرا برای توصیف روابط انسانی از استعارههای مکانی و معماری استفاده میکنیم؟
دیوید گرن، نویسندۀ چیرهدست آمریکایی، با کتابی تازه دربارۀ کشتی ویجر، تحسین منتقدان را برانگیخته است
مارکس در جوانی میخواست شاعر شود، نه نظریهپرداز سیاسی