خودیاری به همه یاد می‌دهد بی‌ملاحظه باشند

اِما گُلدبرگ، نیویورک‌تایمز— این روزها توصیه‌ای تازه بر فهرست کتاب‌های پرفروشِ خودیاری چیره شده است. عناوینی مانند شجاعتِ مطلوب‌نبودن و مرزها را تعیین کنید تا به آرامش برسید به خواننده می‌گویند از ناامیدکردن دیگران نترسید، به تماس‌های دوستان کلافه‌کننده پاسخ ندهید و نگران نباشید اگر در نقش «آدمِ بدِ ماجرا» دیده شوید. ماجرا وقتی نگران‌کننده‌تر می‌شود که فهرست پرفروش‌ها را، آن‌طور که بعضی مورخان گفته‌اند، آینهٔ حال‌وهوای اجتماعی بدانیم.

نمونه‌اش دیل کارنگی و کتاب همیشه‌محبوب آیین دوست‌یابی است که در ۱۹۳۶ منتشر شد، همان زمانی که خوانندگان هنوز با خاطرهٔ صف‌های نان دست‌به‌گریبان بودند. نرخ بیکاری ۱۶٫۹ درصد بود، کار کم بود و امنیت مالی دست‌نیافتنی؛ قواعد زندگیِ کارنگی برای خوانندگان مثل نعمتی آسمانی از راه رسید. کارنگی وعده می‌داد مردان بزرگ تاریخ با فرمولی ساده به موفقیت رسیده‌اند، فرمولی که در دسترس همه است: از مردم دلجویی کنید، دیگران را تحسین کنید، لبخند بزنید. کتاب بی‌درنگ موفق شد و به دست مخاطبانی رسید که خود را بداقبال می‌دیدند و از فرمولی برای رسیدن به موفقیت و ثروت، که هم سرّی بود و هم تکرارشدنی، استقبال کردند.

سی سال بعد، بافت اجتماعی ازهم‌گسیخته به نظر می‌رسید و نگاه‌ها به نوع تازه‌ای از مانیفست‌های خودیاری معطوف شد. آمریکایی‌ها با ترک‌تحصیل‌کرده‌هایی روبه‌رو بودند که در خیابان‌ها پرسه می‌زدند، کودکانی که از والدینشان می‌گریختند و نرخ طلاقی که بالا می‌رفت. مردم با ولع «دیر اَبی» و «اَن لندرز» را می‌خواندند. در دو ستون رقیب، یکی در شیکاگو سان‌تایمز و دیگری در سان‌فرانسیسکو کرانیکل، دو خواهر دوقلو، اَبی ون بورن و اَن لندرز، توصیه‌هایی می‌نوشتند که گویی مردم هنوز در روزگار تعهدات اجتماعی سخت‌گیرانه‌تر زندگی می‌کنند. جسیکا وایزبِرگ در کتاب برای یک دوست می‌پرسم می‌نویسد ستون‌های آن دو به خوانندگان فرصت می‌داد چند لحظهٔ کوتاه دوباره پا به جهانی بگذارند که خانواده‌ها در آن همان تصویر آشنای همیشگی را داشتند.

هر دوره نسخهٔ خاص خود از «خودیابی» را می‌سازد و مردم مرشدی پیدا می‌کنند که به پرسش‌های برخاسته از آشفتگی‌های زمانه پاسخ دهد. درنتیجه، در فضای پر از تعارض امروز، پیام اصلی خودیاری این است: بازگشت به درون ایرادی ندارد، حتی اگر به بی‌اعتنایی به مشکلات دیگران بینجامد. این پیام درست در زمانی رواج یافته که هر بار به گوشی نگاه کنید، تصویری تکان‌دهنده از فاجعه‌ای تازه پیش چشمتان ظاهر می‌شود. و درنهایت، پیامِ مسلطِ زمانۀ ما این است: ایرادی ندارد کمی بی‌ملاحظه باشید.

خودیاری همواره ژانری با رگه‌های پنهان سیاسی بوده است. کتابِ کارنگی، با همهٔ وعده‌هایش برای مردم‌سالارکردن ابزارهای کسب نفوذ، قدرتمندان را هم شبیه دیگران و هم سزاوار نشان می‌داد، کسانی که ثروتشان را با جذابیت و لبخندهای برنده اندوخته بودند. امروز، لحنِ برخی کتاب‌های خودیاری را بیشتر در پادکست‌های متمایل به راست می‌شنویم، جایی که میزبان‌ها، با تمرکز وسواس‌گونه بر خودبهسازی و دقیق‌شدن بر مسائلی مانند خوراک و خواب، نگاه را دوباره به درون معطوف می‌کنند.

اینفلوئنسرهای «منوسفر»، با ترغیب مخاطبان به مرتب‌کردن تخت، وزنه‌زدن و مصرف مکمل کراتین، دنبال‌کنندگان خود را جذب می‌کنند. در سوی دیگر، میزبان‌های «وومنوسفر» به طرفدارانشان توصیه می‌کنند پروتئین بیشتری مصرف کنند و استرس را کنار بگذارند تا باروری‌شان افزایش یابد. چنین پیام‌رسانی‌ای میان توصیه و سیاست لغزنده است؛ نکته‌های سادهٔ تناسب‌اندام به اعلام حمایت انتخاباتی بدل می‌شود و توصیه‌های تغذیه‌ای به تک‌گویی‌هایی علیه فمینیسم.

از کلِیتن، نویسندهٔ خوش‌رفتاری افراطی، پرسیدم آیا پیامِ او علیه میل به راضی‌کردن دیگران، یعنی «کمتر انجام بده»، می‌تواند پیامدهای اجتماعی یا سیاسی گسترده‌تری داشته باشد. او پاسخ داد «هر چیزی ممکن است به افراط کشیده شود؛ این قطعاً روحِ کار من نیست». اما بلافاصله افزود «چه کسی می‌تواند بگوید کسی که برای حفاظت از آرامش کنار می‌کشد کار اشتباهی می‌کند؟ شاید واقعاً لازم باشد برای پرورش ظرفیتی بیشتر فاصله بگیرد و وقتی اختیار بیشتری پیدا کرد دوباره بازگردد».

---

فصلنامۀ ترجمان چیست، چه محتوایی دارد، و چرا بهتر است اشتراک سالانۀ آن را بخرید؟

ما در مجلۀ ترجمان تازه‌ترین نوشته‌های دنیای علوم انسانی را از میان معتبرترین مجلات جهان ترجمه و منتشر می‌کنیم. در ترجمان تلاش می‌کنیم از دریچۀ علوم انسانی به مسائل فرهنگی و اجتماعی روزمره بنگریم، با زبانی روشن دربارۀ آن‌ها حرف بزنیم و خواننده را با دیدگاه‌های گوناگون نسبت به هر مسئله آشنا کنیم.
مطالب مجله پیش از آن‌که در سایت ترجمان منتشر شوند، در نسخۀ چاپی در اختیار خوانندگان قرار می‌گیرند. با خرید اشتراک سالانه یا تهیۀ هر شمارۀ مجله، زودتر از دیگران به محتوای کامل ترجمان دسترسی خواهید داشت و از مزایایی مانند تخفیف، ارسال رایگان و هدیه‌های ویژه نیز بهره‌مند می‌شوید. برای آشنایی بیشتر با محتوای مجله یا خرید نسخه‌های چاپی، به فروشگاه اینترنتی ترجمان سر بزنید.