چگونه با نابرابری اقتصادی مقابله کنیم؟

مولی گلیک، نوتیلوس— در دهه‌های اخیر، شکاف میان برخورداران و محرومان بیش از پیش عمیق شده است. بااین‌حال، در همین مدت، پژوهش‌ها نشان داده است که اغلب مردم، با اینکه دست‌کم در سطح نظری، با نابرابری مخالف‌اند، اما بر سر اینکه چگونه باید با آن مقابله کرد اختلاف‌نظر دارند. به نظر می‌رسد این اختلاف تا حدی به این بستگی دارد که افراد اصلاً نابرابری را در اطراف خود تشخیص می‌دهند یا نه و، در صورت تشخیص، آن را چگونه می‌بینند.

این برداشت‌ها ظاهراً تحت‌تأثیر دایرۀ اجتماعی هر فرد شکل می‌گیرد که معمولاً از افرادی با درآمد و میزان ثروت مشابه تشکیل شده است. در چنین محیط‌های همگنی، بسیاری از ما ابعاد گسترده‌تر نابرابری درآمدی را دست‌کم می‌گیریم. این سوگیری در تجربه‌های شخصی‌مان می‌تواند احساس ما را نسبت به مالیات و دیگر سیاست‌های بازتوزیع ثروت منحرف کند.

پژوهش تازه‌ای در نشریۀ پی‌ان‌اِی‌اس نکسوس نشان می‌دهد هرگاه افراد کم‌درآمد در زندگی روزمره‌شان با ثروتمندان سروکار داشته باشند، بیش از زمانی که با افرادی در همان سطح اقتصادی خودشان سروکار دارند، از بازتوزیع ثروت حمایت می‌کنند. این یافته همچنین نشان می‌دهد چنین وضعی با افزایش خطر بروز تعارض همراه است.

پژوهشگرانِ مؤسسۀ «سانتا فه» و «مدرسۀ اقتصاد لندن» مدلی طراحی کردند که نشان می‌داد، در ساختارهای مختلف شبکه‌های اجتماعی، مردم نابرابری را چگونه می‌بینند و به مالیات‌هایی که برای بازتوزیع ثروت وضع می‌شود چگونه رأی می‌دهند. سپس پیش‌بینی‌های این مدل را در یک آزمایش آنلاین آزمودند، آزمایشی که در آن ۱٬۴۴۰ شرکت‌کنندۀ ساکن ایالات‌متحده دربارۀ نرخ‌های مالیاتی رأی دادند.

به شرکت‌کنندگان به‌طور تصادفی برچسب «فقیر» یا «ثروتمند» داده شد و به هرکدام امتیاز عددی متناظری اختصاص یافت. هر نفر در هر لحظه فقط می‌توانست روی صفحۀ خود هشت نفر دیگر را ببیند که نمایندۀ شبکۀ اجتماعی فرضی او بودند. از پیش به آن‌ها گفته شده بود که ممکن است دامنه‌ای گسترده از این امتیازهای عددیِ ثروت را ببینند. در این «جامعه‌های کوچک» آزمایشی، شرکت‌کنندگان به یک نرخ مالیات رأی می‌دادند و درنهایت رأیِ میانه تعیین‌کننده بود و مالیاتِ فرضی به‌طور مساوی میان همۀ شرکت‌کنندگان تقسیم می‌شد. آن‌ها می‌توانستند نتایج رأی‌گیری گروه خود را ببینند و در سه دور متوالی رأیشان را تغییر دهند. در پایان نیز پرسش‌نامه‌ای پر کردند که در آن دربارۀ ویژگی‌های فردی، انگیزه‌های رأی‌دادن و نظرشان دربارۀ نتایج سؤال شده بود.

این جهان‌های فرضی مجموعه‌ای از سناریوها را در بر می‌گرفت که در آن‌ها میزان اختلاف ثروت متفاوت بود. درنهایت، در شبکه‌هایی که افراد در آن فقط کسانی با درآمدهای مشابه خود را می‌دیدند، کمترین میزان بازتوزیع ثروت از طریق مالیات رخ داد؛ بااین‌حال، «فقیرها» و «ثروتمندها» به یک اندازه راضی بودند، این وضعیت را عادلانه می‌دانستند و رأی‌ها نیز کمترین حدِ دوقطبی‌شدن را نشان می‌داد. درمقابل، وقتی شرکت‌کنندگان فقیرتر با شمار زیادی از شرکت‌کنندگان ثروتمند روبه‌رو می‌شدند، مالیات‌ها باعث می‌شد ثروت بیشتری میان مردم بازتوزیع شود، اما افراد رضایت کمتری گزارش می‌کردند و رأی‌ها دوقطبی‌تر می‌شد. در همۀ سناریوها، افراد «ثروتمندتر» به‌ندرت حمایت خود را از بازتوزیع افزایش دادند؛ اما در دورهای بعدی، با مشاهدۀ آثار مثبت نرخ‌های مالیاتی بالاتر، میزان حمایت در میان فقرا بالا رفت.

این نتایج با پیش‌بینی‌های مدل تفاوت داشت، مدلی که انتظار داشت شبکه‌ای با اکثریتِ شرکت‌کنندگان ثروتمند دوقطبی‌شدن آرا را کاهش دهد. دلیل این تعارض آن بود که ثروتمندان در هیچ‌یک از سناریوها حمایت خود را از بازتوزیع افزایش ندادند، «درحالی‌که فقرا رادیکال شدند و خواستار مالیات ۱۰۰درصدی شدند». نویسندگان درنهایت به این نتیجه رسیدند که «میان سطح بازتوزیع و میزان توافق دربارۀ آن نوعی بده‌بستان وجود دارد که راه‌حل ساده‌ای ندارد»، نکته‌ای که خودشان هم در مقاله به آن اذعان کرده‌اند.

میلِنا تسوِتکُوا، پژوهشگر علوم اجتماعیِ محاسباتی در «مدرسۀ اقتصاد لندن» و نویسندۀ این پژوهش، در مقاله‌ای برای نشریۀ «کانورسیشن» نوشت «آنچه دریافتیم این بود که جدایی ثروتمندان از بقیۀ جامعه بهترین دوستِ نابرابری است، چون با بی‌تفاوت نگه‌داشتنِ فقرا وضع موجود را حفظ می‌کند. درعوض، مشاهدهٔ ثروتمندان حمایت از بازتوزیع را افزایش می‌دهد و نابرابری را کاهش می‌دهد».

در ادامه، پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند با استفاده از شبکه‌های اجتماعی، گزارش‌های خبری و گفتمان سیاسی، آگاهی عمومی نسبت به ثروت‌های افراطی افزایش یابد. هرچند این کار ممکن است اصطکاک اجتماعیِ رو به رشد را تشدید کند، اما تسوِتکُوا یادآور می‌شود که «نارضایتی و دوقطبی‌شدن شاید برای تغییر اجتماعی در جامعه‌ای با نابرابری بسیار زیاد ضروری باشد».

---

فصلنامۀ ترجمان چیست، چه محتوایی دارد، و چرا بهتر است اشتراک سالانۀ آن را بخرید؟

ما در مجلۀ ترجمان تازه‌ترین نوشته‌های دنیای علوم انسانی را از میان معتبرترین مجلات جهان ترجمه و منتشر می‌کنیم. در ترجمان تلاش می‌کنیم از دریچۀ علوم انسانی به مسائل فرهنگی و اجتماعی روزمره بنگریم، با زبانی روشن دربارۀ آن‌ها حرف بزنیم و خواننده را با دیدگاه‌های گوناگون نسبت به هر مسئله آشنا کنیم.
مطالب مجله پیش از آن‌که در سایت ترجمان منتشر شوند، در نسخۀ چاپی در اختیار خوانندگان قرار می‌گیرند. با خرید اشتراک سالانه یا تهیۀ هر شمارۀ مجله، زودتر از دیگران به محتوای کامل ترجمان دسترسی خواهید داشت و از مزایایی مانند تخفیف، ارسال رایگان و هدیه‌های ویژه نیز بهره‌مند می‌شوید. برای آشنایی بیشتر با محتوای مجله یا خرید نسخه‌های چاپی، به فروشگاه اینترنتی ترجمان سر بزنید.